Επιτυχία Υποψηφίου

«Μην παίρνεις συμβουλές από ανθρώπους που δεν έχουν πετύχει αυτό που θέλεις να πετύχεις κι εσύ στη ζωή»

Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης (MD, ORL, DDS, PhD)

Η φράση «Μην παίρνεις συμβουλές από ανθρώπους που δεν έχουν πετύχει αυτό που θέλεις να πετύχεις κι εσύ στη ζωή» εκφράζει μια ιδιαίτερα διαδεδομένη αντίληψη της σύγχρονης κοινωνίας γύρω από την αξία της εμπειρίας, της επιτυχίας και της αξιοπιστίας των ανθρώπινων συμβουλών. Σε μια εποχή όπου η πληροφορία είναι άμεσα διαθέσιμη και οι απόψεις πολλαπλασιάζονται μέσα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η ανάγκη επιλογής αξιόπιστων πηγών καθίσταται πιο σημαντική από ποτέ. Η συγκεκριμένη θέση υποστηρίζει ότι οι συμβουλές αποκτούν πραγματική αξία μόνο όταν προέρχονται από ανθρώπους που έχουν ήδη φτάσει στο σημείο όπου επιθυμούμε να φτάσουμε και εμείς. Παρά τη φαινομενική απλότητά της, η ιδέα αυτή εγείρει σημαντικά φιλοσοφικά, ψυχολογικά και κοινωνικά ερωτήματα σχετικά με τη φύση της γνώσης, της εμπειρίας και της ανθρώπινης επιτυχίας.

Αρχικά, είναι λογικό να θεωρείται ότι η προσωπική εμπειρία αποτελεί σημαντικό παράγοντα αξιοπιστίας. Ένας άνθρωπος που έχει επιτύχει σε έναν συγκεκριμένο τομέα διαθέτει όχι μόνο θεωρητική γνώση αλλά και πρακτική κατανόηση των δυσκολιών, των λαθών και των στρατηγικών που απαιτούνται για την επιτυχία. Η επιστήμη της ψυχολογίας υποστηρίζει ότι η μάθηση μέσω προτύπων και παρατήρησης αποτελεί θεμελιώδη μηχανισμό ανθρώπινης ανάπτυξης [1]. Σύμφωνα με τη θεωρία της κοινωνικής μάθησης του Albert Bandura, οι άνθρωποι τείνουν να μιμούνται συμπεριφορές και στρατηγικές ατόμων που θεωρούν επιτυχημένα ή ισχυρά πρότυπα [1]. Επομένως, η επιλογή συμβούλων που έχουν ήδη πετύχει τον επιθυμητό στόχο φαίνεται εύλογη και λειτουργική.

Επιπλέον, η εμπειρική γνώση διαφέρει ουσιαστικά από τη θεωρητική γνώση. Πολλές πτυχές της ζωής, όπως η επιχειρηματικότητα, η καλλιτεχνική δημιουργία ή η προσωπική πειθαρχία, δεν μπορούν να κατανοηθούν πλήρως μόνο μέσω βιβλίων ή αφηρημένων θεωριών. Η πρακτική εμπειρία παρέχει βαθύτερη κατανόηση των πραγματικών συνθηκών, των αποτυχιών και της αβεβαιότητας [2]. Για παράδειγμα, ένας επιτυχημένος επιχειρηματίας έχει βιώσει οικονομικές πιέσεις, ανταγωνισμό, αποτυχίες και στρατηγικές αποφάσεις που δύσκολα μπορούν να διδαχθούν αποκλειστικά θεωρητικά. Συνεπώς, οι συμβουλές του έχουν συχνά μεγαλύτερη πρακτική αξία.

Η επιτυχία στις ανώτατες σχολές αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της σημασίας που έχει η επιλογή των κατάλληλων συμβούλων και προτύπων στη ζωή ενός ανθρώπου. Οι μαθητές που προετοιμάζονται για απαιτητικές εξετάσεις, όπως οι πανελλαδικές, συχνά επηρεάζονται έντονα από τις απόψεις του οικογενειακού και κοινωνικού τους περιβάλλοντος. Συμβουλές από ανθρώπους που δεν έχουν βιώσει τη διαδικασία της ακαδημαϊκής προσπάθειας ή που αντιμετωπίζουν με απαισιοδοξία την εκπαιδευτική επιτυχία ενδέχεται να μειώσουν την αυτοπεποίθηση και το κίνητρο των υποψηφίων. Αντίθετα, η καθοδήγηση από άτομα που έχουν επιτύχει την εισαγωγή τους σε ανώτατες σχολές, όπως έμπειρους εκπαιδευτικούς, επιτυχημένους φοιτητές ή επιστήμονες, μπορεί να προσφέρει όχι μόνο πρακτικές στρατηγικές μελέτης αλλά και ψυχολογική ενίσχυση [10]. Η θεωρία της αυτοαποτελεσματικότητας του Bandura υποστηρίζει ότι η πίστη ενός ατόμου στις δυνατότητές του ενισχύεται σημαντικά μέσω της παρατήρησης ανθρώπων με παρόμοιους στόχους που πέτυχαν [1]. Παράλληλα, η επιτυχία στις ανώτατες σχολές δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τη νοημοσύνη, αλλά και από παράγοντες όπως η πειθαρχία, η επιμονή, η διαχείριση άγχους και η συστηματική προσπάθεια [9]. Επομένως, η επιλογή κατάλληλων προτύπων και συμβούλων μπορεί να λειτουργήσει ως ουσιαστικός παράγοντας ενίσχυσης της ακαδημαϊκής πορείας και της προσωπικής εξέλιξης των νέων ανθρώπων.

Ωστόσο, η άποψη ότι μόνο οι επιτυχημένοι άνθρωποι αξίζουν να παρέχουν συμβουλές παρουσιάζει και σημαντικούς περιορισμούς. Πρώτον, η επιτυχία δεν είναι πάντοτε αποτέλεσμα ανώτερης γνώσης ή σοφίας. Πολλές φορές επηρεάζεται από κοινωνικούς, οικονομικούς ή ακόμα και τυχαίους παράγοντες [3]. Έρευνες στην κοινωνιολογία και τη συμπεριφορική οικονομία έχουν δείξει ότι η κοινωνική θέση, το μορφωτικό υπόβαθρο, η οικονομική ευκαιρία και το περιβάλλον επηρεάζουν σημαντικά την πιθανότητα επιτυχίας [4]. Επομένως, ένας επιτυχημένος άνθρωπος δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κατέχει καθολικές αλήθειες ή ότι οι επιλογές του μπορούν να εφαρμοστούν σε όλους.

Παράλληλα, η αποτυχία δεν συνεπάγεται απουσία σοφίας. Συχνά, άνθρωποι που απέτυχαν σε κάποιον τομέα διαθέτουν βαθύτερη κατανόηση των λαθών, των κινδύνων και των αδυναμιών ενός συστήματος. Η αποτυχία αποτελεί σημαντικό μηχανισμό μάθησης και προσωπικής εξέλιξης [5]. Πολλοί επιστήμονες, επιχειρηματίες και καλλιτέχνες κατέληξαν σε σημαντικές ανακαλύψεις ή επιτυχίες ακριβώς επειδή προηγήθηκαν επανειλημμένες αποτυχίες. Επομένως, η πλήρης απόρριψη συμβουλών από ανθρώπους που δεν έχουν πετύχει ίσως στερεί πολύτιμες εμπειρίες και διαφορετικές οπτικές.

Ένα ακόμη σημαντικό ζήτημα είναι ο ορισμός της ίδιας της επιτυχίας. Η επιτυχία δεν είναι αντικειμενική ή καθολική έννοια αλλά βαθιά προσωπική και πολυδιάστατη [6]. Για άλλους σημαίνει οικονομικός πλούτος, για άλλους ψυχική ηρεμία, οικογενειακή ισορροπία, δημιουργικότητα ή κοινωνική προσφορά. Ένας άνθρωπος μπορεί να θεωρείται εξαιρετικά επιτυχημένος επαγγελματικά αλλά να αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα στις προσωπικές του σχέσεις ή στην ψυχική του υγεία. Επομένως, η επιλογή συμβούλων αποκλειστικά βάσει κοινωνικά αναγνωρισμένης επιτυχίας μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένα πρότυπα ζωής.

Επιπλέον, υπάρχει ο κίνδυνος της λεγόμενης «μεροληψίας επιβίωσης» (survivorship bias) [7]. Οι άνθρωποι συχνά εστιάζουν σε όσους πέτυχαν και αγνοούν τους πολλούς που ακολούθησαν παρόμοιες στρατηγικές αλλά απέτυχαν. Αυτό δημιουργεί την ψευδαίσθηση ότι η επιτυχία είναι αποκλειστικά προϊόν συγκεκριμένων συνηθειών ή αποφάσεων, ενώ στην πραγματικότητα μπορεί να εμπλέκεται και σημαντικός παράγοντας τύχης [7]. Για παράδειγμα, πολλοί επιτυχημένοι επιχειρηματίες προβάλλουν προσωπικές στρατηγικές ως καθολικές συνταγές επιτυχίας, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη ότι χιλιάδες άλλοι ακολούθησαν αντίστοιχες πρακτικές χωρίς αντίστοιχο αποτέλεσμα.

Από ψυχολογική άποψη, η άκριτη αποδοχή συμβουλών από «επιτυχημένους» ανθρώπους ενδέχεται να οδηγήσει σε εξιδανίκευση και απώλεια προσωπικής κρίσης. Η ανθρώπινη τάση να αποδίδει αυξημένο κύρος σε πρόσωπα εξουσίας ή επιτυχίας είναι γνωστή ως authority bias [8]. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε μη κριτική αποδοχή ιδεών, ακόμα και όταν αυτές δεν είναι επιστημονικά τεκμηριωμένες ή κατάλληλες για το συγκεκριμένο άτομο. Συνεπώς, η προσωπική σκέψη και η αξιολόγηση παραμένουν απαραίτητες ανεξάρτητα από το κύρος του συμβούλου.

Παρά τους περιορισμούς αυτούς, η βασική ιδέα της φράσης διατηρεί σημαντική πρακτική αξία. Οι άνθρωποι πράγματι επηρεάζονται βαθιά από το περιβάλλον και τα πρότυπα που επιλέγουν [9]. Η συναναστροφή με άτομα που διαθέτουν πειθαρχία, γνώσεις, υψηλούς στόχους και ουσιαστική εμπειρία μπορεί να ενισχύσει την προσωπική ανάπτυξη, το κίνητρο και την αυτοπεποίθηση. Αντίστοιχα, η συνεχής έκθεση σε απαισιόδοξες, παθητικές ή περιοριστικές αντιλήψεις μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τη συμπεριφορά και τις φιλοδοξίες ενός ατόμου [9].

Συμπερασματικά, η φράση «Μην παίρνεις συμβουλές από ανθρώπους που δεν έχουν πετύχει αυτό που θέλεις να πετύχεις κι εσύ στη ζωή» περιέχει έναν σημαντικό πυρήνα αλήθειας, καθώς η εμπειρία και η πρακτική γνώση αποτελούν ουσιαστικές πηγές αξιόπιστης καθοδήγησης. Ωστόσο, η ανθρώπινη επιτυχία είναι πολυπαραγοντική και δεν αποτελεί απόλυτο μέτρο σοφίας ή αξιοπιστίας. Οι συμβουλές πρέπει να αξιολογούνται όχι μόνο με βάση την κοινωνική επιτυχία του ομιλητή αλλά και σύμφωνα με τη λογική, την ηθική, την επιστημονική τεκμηρίωση και τη συνάφεια προς τις προσωπικές ανάγκες και αξίες του κάθε ανθρώπου. Η πραγματική σοφία ίσως βρίσκεται όχι στην τυφλή αποδοχή ή απόρριψη συμβουλών, αλλά στην ικανότητα κριτικής σύνθεσης διαφορετικών εμπειριών και γνώσεων.

Βιβλιογραφική Τεκμηρίωση

1. Bandura A. Social learning theory. Englewood Cliffs (NJ): Prentice Hall; 1977.
2. Kolb DA. Experiential learning: experience as the source of learning and development. New Jersey: Prentice-Hall; 1984.
3. Taleb NN. Fooled by randomness: the hidden role of chance in life and in the markets. New York: Random House; 2005.
4. Bourdieu P. Distinction: a social critique of the judgement of taste. Cambridge (MA): Harvard University Press; 1984.
5. Edmondson AC. Right kind of wrong: the science of failing well. New York: Atria Books; 2023.
6. Frankl VE. Man’s search for meaning. Boston: Beacon Press; 2006.
7. Kahneman D. Thinking, fast and slow. New York: Farrar, Straus and Giroux; 2011.
8. Cialdini RB. Influence: the psychology of persuasion. New York: Harper Business; 2006.
9. Duckworth A. Grit: the power of passion and perseverance. New York: Scribner; 2016.
10. Richardson M, Abraham C, Bond R. Psychological correlates of university students’ academic performance: a systematic review and meta-analysis. Psychol Bull. 2012;138(2):353-87.

Σημείωση: Το παρόν επιστημονικό άρθρο γράφτηκε για λόγους ενημέρωσης των ιατρών και των λοιπών επιστημόνων υγείας και δεν αποτελεί  μέσο διάγνωσης ή αντιμετώπισης ή πρόληψης ασθενειών, ούτε αποτελεί ιατρική συμβουλή για ασθενείς, από τον συγγραφέα ή τους συγγραφείς του άρθρου.

Την ευθύνη της διάγνωσης, θεραπείας και πρόληψης των ασθενειών τις έχει μόνον ο θεράπων ιατρός του κάθε ασθενούς, αφού πρώτα κάνει προσεκτικά ακριβή διάγνωση.
Γιαυτό συνιστάται η αποφυγή της αυθαίρετης εφαρμογής ιατρικών πληροφοριών από μη ιατρούς. Τα συμπληρώματα διατροφής δεν είναι φάρμακα, αλλά μπορεί να χορηγούνται συμπληρωματικά, χωρίς να παραιτούνται οι ασθενείς από  τις αποδεκτές υπό της ιατρικής επιστήμης θεραπείες ή θεραπευτικές τεχνικές και μεθόδους, που γίνονται, όταν χρειάζονται, υπό ιατρική καθοδήγηση,  παρακολούθηση και ευθύνη. Οι παρατιθέμενες διαφημίσεις εξυπηρετούν της δαπάνες συντήρησης της παρούσας ιστοσελίδας 

Το παρόν άρθρο προστατεύεται από το Νόμο 2121/1993 και 4481/2017 για την πνευματική ιδιοκτησία. Η ολική ή μερική αντιγραφή του παρόντος επιστημονικού άρθρου χωρίς τη γραπτή έγκριση του Δρ Δημητρίου Ν. Γκέλη θεωρείται κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας και διώκεται βάσει της νομοθεσίας.