Επιτυχία Υποψηφίου

Οι άνθρωποι μαθαίνουν πώς να σου φέρονται κάνοντας πρόβες συμπεριφοράς πάνω σου

Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης

Εισαγωγή

Από πολύ μικρή ηλικία ο άνθρωπος μαθαίνει να συμπεριφέρεται μέσα από τη μίμηση και την αλληλεπίδραση με τους σημαντικούς άλλους της ζωής του. Οι γονείς, οι φροντιστές, οι εκπαιδευτικοί και αργότερα οι συνομήλικοι αποτελούν τα πρώτα πρότυπα κοινωνικής μάθησης. Στο πλαίσιο αυτό, το παιδί δοκιμάζει τρόπους επικοινωνίας και συμπεριφοράς, λαμβάνοντας διαρκή ανατροφοδότηση από το κοινωνικό περιβάλλον. Η διαδικασία αυτή περιγράφεται από τη θεωρία κοινωνικής μάθησης του Albert Bandura, σύμφωνα με την οποία η μάθηση επιτυγχάνεται μέσω παρατήρησης και μίμησης[1].

Η έννοια της «συμπεριφορικής πρόβας»

Η «συμπεριφορική πρόβα» (behavioral rehearsal) αναφέρεται στην εξάσκηση ή δοκιμή μιας συμπεριφοράς πριν από την εφαρμογή της στην πραγματική κοινωνική αλληλεπίδραση. Όπως γίνεται πρόβα σε ένα θεατρικό έργο, έτσι και στις κοινωνικές σχέσεις το άτομο σχεδιάζει τι θα πει, πότε θα το πεί και με ποιον τρόπο θα το πεί, ώστε να αυξήσει τις πιθανότητες επιτυχούς επικοινωνίας[2].  

Η ανθρώπινη συμπεριφορά αποτελεί αντικείμενο μελέτης για αιώνες, καθώς αποκαλύπτει πώς οι κοινωνικές αλληλεπιδράσεις διαμορφώνουν την προσωπικότητα και την ψυχολογία ενός ατόμου. Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα φαινόμενα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας οι άνθρωποι μαθαίνουν να αλληλεπιδρούν με τους άλλους μέσω «προβών», Με  «πρόβες συμπεριφοράς» (behavioral rehearsal) εξασκεί ή δοκιμάζει μια κοινωνική συμπεριφορά σε ασφαλές περιβάλλον πριν τη χρησιμοποιήσει στην πραγματική ζωή.

Έτσι, μπορεί να χρησιμοποιηθούν στην καθημερινή ζωή διαφορετικές στρατηγικές συμπεριφοράς πάνω σε κάποιον προκειμένου να γίνει κατανοητό  ποια είναι αποδεκτή ή αποτελεσματική [1,5]. Δηλαδή, όπως κάνουμε πρόβα σε ένα θεατρικό, έτσι κάνουμε και «πρόβα» σε κοινωνικές δεξιότητες.

Θεωρητικό υπόβαθρο

Η κοινωνικοπολιτισμική προσέγγιση του Lev Vygotsky υποστηρίζει ότι η γνωστική και κοινωνική ανάπτυξη διαμορφώνεται μέσα από τις διαπροσωπικές αλληλεπιδράσεις και το πολιτισμικό πλαίσιο[2]. Παράλληλα, η έννοια της συναισθηματικής νοημοσύνης, όπως διατυπώθηκε από τον Daniel Goleman, αναδεικνύει τη σημασία της κατανόησης και ρύθμισης των συναισθημάτων στις κοινωνικές σχέσεις[3]. Οι παραπάνω θεωρητικές προσεγγίσεις συγκλίνουν στο ότι η κοινωνική συμπεριφορά διαμορφώνεται μέσω εξάσκησης και εμπειρίας.

Οι πρόβες αυτές μπορούν να εμφανιστούν σε διάφορες κοινωνικές καταστάσεις, από οικογενειακές αλληλεπιδράσεις μέχρι επαγγελματικές σχέσεις. Σύμφωνα με τη θεωρία της κοινωνικής μάθησης, που  αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι μαθαίνουν μέσα από την παρατήρηση, τη μίμηση και την αλληλεπίδραση με άλλους, και όχι μόνο μέσω άμεσης εμπειρίας ή ανταμοιβής/τιμωρίας, οι άνθρωποι παρατηρούν και μιμούνται συμπεριφορές των άλλων, αξιολογώντας την αντίδραση που προκαλούν [2, 6].

Τι σημαίνει πρακτικά «πρόβα»; Εκδήλωση στην καθημερινότητα

Οι πρόβες συμπεριφοράς εμφανίζονται σε πολλές καθημερινές περιστάσεις. Ένα άτομο μπορεί να σκεφτεί εκ των προτέρων τι θα πει σε μια νέα γνωριμία, ένας μαθητής ή φοιτητής μπορεί να εξασκήσει μια παρουσίαση μπροστά στον καθρέφτη ή να καταγράψει τον εαυτό του σε βίντεο, ενώ στη συμβουλευτική και την ψυχοθεραπεία εφαρμόζεται συχνά παιχνίδι ρόλων για την ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων. Οι πρακτικές αυτές βοηθούν στη σταδιακή προσαρμογή της συμπεριφοράς και περιγράφονται εκτενώς στη σύγχρονη κοινωνική ψυχολογία⁵,⁶.

Παραδείγματα: Ένα άτομο , ανεξαρτήτως ηλικίας,  κάνει πρόβα τι θα πει όταν γνωρίζει νέους φίλους. Ένας  μαθητής ή φοιτητής εξασκείται μπροστά στον καθρέφτη ή γυρίζει βίντεο τον εαυτό του πώς θα παρουσιάσει κάτι. Αυμβουλευτική/θεραπεία γίνεται παιχνίδι ρόλων (role-playing) για εξάσκηση κοινωνικών δεξιοτήτων. Πρόβα συμπεριφοράς είναι επίσης όταν, κάποιος σκέφτεται νοερά έναν διάλογο πριν μιλήσει σε έναν καθηγητή ή εργοδότη

Γιατί βοηθούν οι  «πρόβες;

Μειώνουν το άγχος, αυξάνουν την αυτοπεποίθηση,βελτιώνουν την απόδοση, βοηθούν στη μάθηση σωστών κοινωνικών αντιδράσεων. Άρα, η πρόβα είναι εξάσκηση της συμπεριφοράς πριν την πραγματική εφαρμογή της. Έτσι, ο τρόπος που κάποιος ανταποκρίνεται στις πράξεις μας λειτουργεί ως άμεση ανατροφοδότηση και καθοδηγεί τις μελλοντικές συμπεριφορές [7].

Επιπλέον, η ψυχολογία της ανάπτυξης, που  μελετά πώς και γιατί αλλάζει ο άνθρωπος καθώς μεγαλώνει, υποστηρίζει ότι οι «πρόβες» πάνω στους άλλους είναι ουσιαστικές για την κατανόηση κοινωνικών κανόνων και την ανάπτυξη συναισθηματικής νοημοσύνης [3, 5]. Τα παιδιά, για παράδειγμα, δοκιμάζουν διάφορους τρόπους επικοινωνίας με συνομηλίκους και ενήλικες, μαθαίνοντας σταδιακά ποιες συμπεριφορές είναι κοινωνικά αποδεκτές και ποιες όχι [6,7]. Οι ενήλικες, αν και πιο συνειδητοποιημένοι, συνεχίζουν να δοκιμάζουν διαφορετικές προσεγγίσεις σε νέες κοινωνικές καταστάσεις, ειδικά σε εργασιακά ή προσωπικά περιβάλλοντα όπου η δυναμική αλλάζει συνεχώς [4,5,8].

Η διαδικασία αυτή έχει και ηθικές διαστάσεις. Η συνεχής «πρόβα» πάνω στους άλλους μπορεί να γίνει εκμεταλλευτική, εάν οι άνθρωποι χρησιμοποιούν τις αντιδράσεις τους για να χειραγωγήσουν ή να εκμεταλλευτούν συναισθηματικά τους άλλους [5,7]. Για αυτόν τον λόγο, η κατανόηση της διαδικασίας και η συνειδητή εφαρμογή της σε κοινωνικά αποδεκτά πλαίσια είναι σημαντική.

Συμπερασματικά, οι άνθρωποι μαθαίνουν πώς να αλληλεπιδρούν με τους άλλους μέσα από έναν συνδυασμό παρατήρησης, πρόβας και ανατροφοδότησης. Η διαδικασία αυτή είναι θεμελιώδης για την κοινωνική μάθηση, την ανάπτυξη συναισθηματικής νοημοσύνης και την προσαρμογή σε διάφορα κοινωνικά περιβάλλοντα. Ωστόσο, η ευαισθησία και η ηθική κατανόηση είναι απαραίτητες για να διασφαλιστεί ότι η διαδικασία αυτή δεν γίνεται επιβλαβής για τους άλλους [5,6,7]. 

Βιβλιογραφική τεκμηρίωση

1. Bandura A. Social learning theory. Englewood Cliffs: Prentice Hall; 1977.
2. Vygotsky LS. Mind in society: The development of higher psychological processes. Cambridge: Harvard University Press; 1978.
3. Goleman D. Emotional intelligence: Why it can matter more than IQ. New York: Bantam Books; 1995.
4. Carpendale JI, Lewis C. How children develop social understanding. Oxford: Blackwell; 2004.
5. Κοκκινάκη Φ. Κοινωνική ψυχολογία: Η επιστήμη της κοινωνικής συμπεριφοράς. Αθήνα: Gutenberg – Γιώργος & Κώστας Δαρδανός; 2023.
6. Κοκκινάκη Φ. Κοινωνική ψυχολογία – Εισαγωγή στη μελέτη της κοινωνικής συμπεριφοράς. Αθήνα: Τυπωθήτω / Δαρδανός; [2005].
7. Baumeister RF, Leary MR. The need to belong: Desire for interpersonal attachments as a fundamental human motivation. Psychol Bull. 1995;117(3):497–529.
8. Yzerbyt V. Κοινωνική ψυχολογία: Ψυχολογικές προεκτάσεις. Αθήνα: Πεδίο; 2023.
9. Lippa AR. Κοινωνική ψυχολογία. Αθήνα: ΕΛΛΗΝ, 2003.

 

Σημείωση: Το παρόν επιστημονικό άρθρο γράφτηκε για λόγους ενημέρωσης των ιατρών και των λοιπών επιστημόνων υγείας και δεν αποτελεί  μέσο διάγνωσης ή αντιμετώπισης ή πρόληψης ασθενειών, ούτε αποτελεί ιατρική συμβουλή για ασθενείς, από τον συγγραφέα ή τους συγγραφείς του άρθρου.

Την ευθύνη της διάγνωσης, θεραπείας και πρόληψης των ασθενειών τις έχει μόνον ο θεράπων ιατρός του κάθε ασθενούς, αφού πρώτα κάνει προσεκτικά ακριβή διάγνωση.
Γιαυτό συνιστάται η αποφυγή της αυθαίρετης εφαρμογής ιατρικών πληροφοριών από μη ιατρούς. Τα συμπληρώματα διατροφής δεν είναι φάρμακα, αλλά μπορεί να χορηγούνται συμπληρωματικά, χωρίς να παραιτούνται οι ασθενείς από  τις αποδεκτές υπό της ιατρικής επιστήμης θεραπείες ή θεραπευτικές τεχνικές και μεθόδους, που γίνονται, όταν χρειάζονται, υπό ιατρική καθοδήγηση,  παρακολούθηση και ευθύνη. Οι παρατιθέμενες διαφημίσεις εξυπηρετούν της δαπάνες συντήρησης της παρούσας ιστοσελίδας 

Το παρόν άρθρο προστατεύεται από το Νόμο 2121/1993 και 4481/2017 για την πνευματική ιδιοκτησία. Η ολική ή μερική αντιγραφή του παρόντος επιστημονικού άρθρου χωρίς τη γραπτή έγκριση του Δρ Δημητρίου Ν. Γκέλη θεωρείται κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας και διώκεται βάσει της νομοθεσίας.