Επιτυχία Υποψηφίου

Μπρόκολο: Μια πολύ υγιεινή τροφή που μερικά άτομα την αποφεύγουν©

Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης, Αικατερίνη Γκέλη, Χρήστος Γρούτσος, Σπύρος Τζαμτζής

 Ένα από τα υγιεινότερα τρόφιμα είναι το ταπεινό μπρόκολο. Το μπρόκολο είναι εξαιρετικά υγιεινό, διότι περιέχει σημαντικά θρεπτικά συστατικά που ενισχύουν την άμυνα του ανθρώπινου οργανισμού, για την αντιμετώπιση ή πρόληψη της εκδήλωσης νοσηρών καταστάσεων, που θέτουν σε κίνδυνο την ποιότητα ζωής , αλλά και τη διατήρηση της υγείας.

Το μπρόκολο είναι μικρής περιεκτικότητας σε θερμίδες. Αυτό, το καθιστά   μια εξαιρετική επιλογή για όσα άτομα επιθυμούν  να διατηρήσουν ή να χάσουν περιττό βάρος.

Το μπρόκολο τρώγεται ωμό ή μαγειρευτό. Όμως, σε μερικά άτομα δεν αρέσει η γεύση του μπρόκολου και σε άλλα άτομα απεχθάνονται τη μυρωδιά του, όταν το μαγειρεύουν. Παρά τούτο πληθώρα επιστημονικών ερευνών έχει κατατάξει το μπρόκολο στις υπερτροφές.

Το μπρόκολο διαθέτει αντικαρκινικές ιδιότητες

Το μπρόκολο είναι λαχανικό που ανήκει στην οικογένεια των σταυρανθών. Στην ίδια οικογένεια περιλαμβάνεται το κουνουπίδι, τα λαχανάκια Βρυξελλών και το λάχανο. Οι έρευνες στα εργαστήρια, σε πειραματόζωα και τους ανθρώπους έχουν αποδείξει αυτά τα λαχανικά διαθέτουν αντικαρκινικές ιδιότητες.

Τα σταυρανθή  λαχανικά και ιδιαιτέρως το μπρόκολο ασκούν ευεργετικές δράσεις στον ανθρώπινο οργανισμό, χάρις σε μια χημική ένωση που περιέχουν που ονομάζεται σουλφοραφάνη.

Συγκεκριμένα, η σουλφοραφάνη δρα προστατευτικά κατά του καρκίνου του μαστού, του προστάτη και του παχέος εντέρου. Η σουλφοραφάνη είναι ένα ισοθειοκυανικό άλας που εμφανίζεται σε αποθηκευμένη μορφή ως γλυκοραφανίνη στα σταυρανθή λαχανικά. Τα ισοθειοκυανικά άλατα είναι τα  βιοενεργά φυτοχημικά συστατικά των σταυρανθών λαχανικών, τα οποία  έχουν χημειοπροληπτική αποτελεσματικότητα[1].

 Όμως, το μπρόκολο και ειδικότερα τα φύτρα του μπρόκολου  περιέχουν τις υψηλότερες  συγκεντρώσεις σουλφοραφάνης από τα υπόλοιπα σταυρανθή. Για τη μετατροπή της γλυκοραφανίνης σε σουλφοραφάνη απαιτείται η παρουσία του ενζύμου της μυροσινάσης[2].

Η σουλφοραφάνη μεταβολίζεται μέσω της οδού του μερκαπτουρικού οξέος, συζευγνύεται με γλουταθειόνη και υφίσταται περαιτέρω βιομετασχηματισμό, αποδίδοντας μεταβολίτες.

Η σουλφοραφάνη ερευνάται εκτενώς και ενδιαφέρει την ιατρική για τα οφέλη της για την υγεία. Έχει αποδειχθεί ότι η σουλφοραφάνη μπορεί να προστατεύσει από διάφορους τύπους καρκίνου, μπορεί επίσης να μειώσει τον κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων και να βοηθήσει στον αυτισμό και την οστεοπόρωση[3].

Στη θεραπεία του καρκίνου, η σουλφοραφάνη έχει αποδείξει την ικανότητα της να προκαλεί επιλεκτικά κυτταρικό θάνατο σε καρκινικά κύτταρα, να αναστέλλει τη δεακετυλάση ιστόνης και να ευαισθητοποιεί τα καρκινικά κύτταρα στη χημειοθεραπεία. Η σουλφοραφάνη έχει επίσης δείξει χημειοπροστατευτικές ιδιότητες μέσω της αναστολής των ενζύμων μεταβολισμού φάσης Ι, της ρύθμισης των ενζύμων που μεταβολίζουν ξενοβιοτικά φάσης ΙΙ και της στόχευσης των καρκινικών βλαστοκυττάρων[4]. 

Η σουλφοραφάνη του μπρόκολου δρα νευροπροστατευτικά

H σουλφοραφάνη εκτός από τις  αντιοξειδωτικές, αντιφλεγμονώδεις και αντιαποπτωτικές ιδιότητες που διαθέτει έχει επιδείξει επίσης και νευροπροστατευτική δράση. Με εργαστηριακές έρευνες και έρευνες,  που έχουν γίνει σε πειραματόζωα έχει βρεθεί ότι, η σουλφοραφάνη μπορεί να δράσει ευεργετικά κατά νευροεκφυλιστικών νόσων, όπως η νόσος του Alzheimer, η νόσος του Parkinson η σκλήρυνσης κατά πλάκας (MS). Ως εκ τούτου, χάρη στις ευεργετικές της επιδράσεις, η σουλφοραφάνη θα μπορούσε να είναι χρήσιμη ως συμπλήρωμα διατροφής για την αντιμετώπιση νευροεκφυλιστικών ασθενειών.

Η σουλφοραφάνη έχει αποδειχθεί ότι ασκεί νευροπροστατευτικά αποτελέσματα μέσω της ενεργοποίησης της βιοχημικής οδού Nrf2, της ρύθμισης της νευροφλεγμονής και των επιγενετικών μηχανισμών[5].

Εκτός από τις δυνατότητές της ως θεραπευτικός παράγοντας για νευρολογικές διαταραχές και την  θεραπεία του καρκίνου, η σουλφοραφάνη έχει αποδειχθεί ότι είναι πολλά υποσχόμενη, ως πιθανή θεραπεία της εγκεφαλικής ισχαιμικής βλάβης και της ενδοκρανιακής αιμορραγίας[6].

Η σουλφοραφάνη δρα κατά της διαταραχής του φάσματος του αυτισμού

Η σουλφοραφάνη έχει χορηγηθεί και σε άτομα που πάσχουν από διαταραχή του φάσματος του αυτισμού (ΔΑΦ). Αυτή η διαταραχή χαρακτηρίζεται από εξασθενημένη ικανότητα επικοινωνίας και κοινωνική αλληλεπίδραση, καθώς και από στερεοτυπική συμπεριφορά και επηρεάζει περίπου 1 στους 68, κυρίως άνδρες.

Η χορήγηση επί 18 εβδομάδες από το στόμα σουλφοραφάνης σε δόση 50-150 μmol σε 29 πάσχοντα άτομα με ΔΑΦ και εικονικού φαρμάκου σε άλλα 15 άτομα με ΔΑΦ είχε ως αποτέλεσμα τη βελτίωση των συμπτωμάτων (κοινωνική αλληλεπίδραση, ανώμαλη συμπεριφορά και λεκτική επικοινωνία), όσων πήραν σουλφοραφάνη, ενώ τα άτομα που πήραν εικονικό φάρμακο επέδειξαν ουδεμία βελτίωση.

Μετά τη διακοπή της σουλφοραφάνης, επανήλθαν τα συμπτώματα. Η διατροφική σουλφοραφάνη, αναγνωρισμένης χαμηλής τοξικότητας, επιλέχθηκε για την ικανότητά της να αναστρέφει ανωμαλίες που έχουν συσχετιστεί με ΔΑΦ, όπως οξειδωτικό στρες και χαμηλότερη αντιοξειδωτική ικανότητα, μειωμένη σύνθεση γλουταθειόνης, μειωμένη μιτοχονδριακή λειτουργία και οξειδωτική φωσφορυλίωση, αυξημένη υπεροξείδωση λιπιδίων και νευροφλεγμονή[7].

Η σουλφοραφάνη βελτιώνει την αύξηση του ουρικού οξέος στο αίμα

Όπως αποκαλύφθηκε σε πειραματόζωα η σουλφοραφάνη θα μπορούσε να βελτιώσει την εξέλιξη της υπερουριχαιμίας (ένα ασυνήθιστα υψηλό επίπεδο ουρικού οξέος στο αίμα, που σχετίζεται ιδιαίτερα με τη νόσο ουρική αρθρίτιδα), επαναπρογραμματίζοντας το μικροβίωμα και το μεταβολισμό του εντέρου. Τα ευρήματά μας μπορεί να παρέχουν ένα καλό μέσο για την αποτελεσματική πρόληψη και θεραπεία της υπερουριχαιμίας[8].

Το μπρόκολο βελτιώνει τη λειτουργία του εντέρου

Τα σταυρανθή λαχανικά όπως το μπρόκολο είναι μια καλή πηγή διατροφικών  ινών και φυτοθρεπτικών συστατικών, συμπεριλαμβανομένων των γλυκοζινολικών, τα οποία μπορούν να μεταβολιστούν από γαστρεντερικά μικροβιωτά (μικροβιακή χλωρίδα του εντέρου). Η κατανάλωση μπρόκολου αυξάνει  τις οδούς που εμπλέκονται στις λειτουργίες του ενδοκρινικού συστήματος, τις λειτουργίες της μεταφοράς και του καταβολισμού  και του ενεργειακού μεταβολισμού. Αυτά τα αποτελέσματα αποκαλύπτουν ότι η κατανάλωση μπρόκολου επηρεάζει τη σύνθεση και τη λειτουργία της μικροχλωρίδας του ανθρώπινου γαστρεντερικού συστήματος[9].

Το μπρόκολο μειώνει τα υψηλά επίπεδα χοληστερόλης

Το μπρόκολο είναι πλουσιότατο σε φυτικές ίνες, οι οποίες συμβάλουν στην βελτίωση της λειτουργίας της πέψης και να συμβάλουν στη μείωση   στη μείωση των επιπέδων χοληστερόλης. Η κατανάλωση σταυρανθών λαχανικών  γενικά έχει  στατιστικά σημαντική επίδραση στη συγκέντρωση της ολικής χοληστερόλης[10].

Το μπρόκολο περιέχει σημαντικές βιταμίνες και ιχνοστοιχεία

Το μπρόκολο είναι  επίσης μια εξαιρετική πηγή βιταμίνης C, η οποία είναι σημαντική για τη διατήρηση ενός ισχυρού  ανοσοποιητικού  συστήματος[11]  και βιταμίνης Κ1, η οποία είναι απαραίτητη για την πήξη του αίματος και την υγεία των οστών. Η βιταμίνη Κ1 (φυλλοκινόνη) βελτιώνει τη λειτουργία του ενδοθηλίου, αναστέλλει τη γήρανση των κυττάρων και την αγγειακή φλεγμονή[12].

Εκτός από τον καθιερωμένο ρόλο της στην πήξη του αίματος, αρκετές μελέτες υποστηρίζουν τώρα μια κρίσιμη λειτουργία της βιταμίνης Κ1 στη βελτίωση της υγείας των οστών. H βιταμίνη Κ1 (φυλλοκινόνη) παίζει ρόλο στην υγεία των οστών βοηθώντας στην ενεργοποίηση πρωτεϊνών που εμπλέκονται στην ανοργανοποίηση των οστών, όπως η οστεοκαλσίνη . Όταν ενεργοποιείται, η οστεοκαλσίνη βοηθά στη σύνδεση του ασβεστίου στα οστά, βελτιώνοντας τη δύναμη και την πυκνότητά τους[13].

Ωστόσο, η βιταμίνη Κ2 (μενακινόνη) θεωρείται πιο αποτελεσματική για την κατεύθυνση του ασβεστίου στα οστά και την αποτροπή της εναπόθεσής του στις αρτηρίες. Ενώ η βιταμίνη Κ1 συμβάλλει στην υγεία των οστών, οι μελέτες δείχνουν ότι η βιταμίνη Κ2 μπορεί να έχει πιο σημαντική επίδραση στη μείωση του κινδύνου καταγμάτων και οστεοπόρωσης[14].

To μπρόκολο δεν περιέχει βιταμίνη Κ2, αλλά είναι  μια εξαιρετική πηγή ασβεστίου, το οποίο είναι απαραίτητο για την υγιή ανάπτυξη των οστών και την πρόληψη της οστεοπόρωσης[15].

Σε τι διαφέρει η κατανάλωση του ωμού από το μαγειρεμένο μπρόκολο;

Ο Conaway και οι συνεργάτες έδειξαν ότι, η βιοδιαθεσιμότητα των ισοθειοκυανικών (σουλφοραφάνη) από το ωμό φρέσκο ​​μπρόκολο είναι περίπου τρεις φορές μεγαλύτερη από εκείνη του μαγειρεμένου μπρόκολου, στο οποίο η μυροσινάση είναι αδρανοποιημένη. Τα ισοθειοκυανικά είναι θειούχες ενώσεις που προέρχονται από τη διάσπαση των γλυκοζινολικών (glucosinolates), τα οποία βρίσκονται στα σταυρανθή λαχανικά όπως το μπρόκολο, το κουνουπίδι και τα λαχανάκια Βρυξελών λάχανο.

Η μυροσινάση είναι ένα ένζυμο που βρίσκεται στο μπρόκολο και τα λοιπά σταυρανθή,  που καταλύει την υδρόλυση των γλυκοσινολικών σε διάφορες βιοδραστικές ενώσεις, συμπεριλαμβανομένων των ισοθειοκυανικών, νιτριλίων και θειοκυανικών. Αυτές οι ενώσεις συμβάλλουν στους αμυντικούς μηχανισμούς του φυτού και έχουν πιθανά οφέλη για την υγεία, συμπεριλαμβανομένων των αντικαρκινικών ιδιοτήτων[16].

Λαμβάνοντας υπόψη τη δυνατότητα χημειοπροληπτικής καρκίνου των ισοθειοκυανικών , το μαγείρεμα του μπρόκολου μπορεί να μειώσει σημαντικά τις ευεργετικές του επιδράσεις στην υγεία[17].

Τόσο το ωμό, όσο και το μαγειρεμένο μπρόκολο έχουν τα δικά τους οφέλη και ο καλύτερος τρόπος κατανάλωσής του  εξαρτάται από τα θρεπτικά συστατικά που θα ήθελε κανείς, να τους δώσει προτεραιότητα. Η περιεκτικότητα σε φλαβονοειδή στα λαχανικά επηρεάζεται έντονα από το οικιακό μαγείρεμα. Έχει βρεθεί ότι ο βρασμός του μπρόκολου έχει  ως αποτέλεσμα την σημαντική απώλεια όλων των φλαβονοειδών που περιέχει, ενώ ο ατμός και το ψήσιμο στα μικροκύματα οδηγούν  σε μικρές απώλειες ή ακόμα και σε αυξήσεις των φλαβονοειδών[18].

H έρευνα έδειξε ότι η έκθεση του ωμού μπρόκολου σε φούρνο μικροκυμάτων επί ένα λεπτό της ώρας μειώνει κατά 40% της υψηλές ποσότητες ισοθειοκυανικών του μπρόκολου[19].

Η κατανάλωση ωμού μπρόκολου  συνεπάγεται τη λήψη περισσότερης βιταμίνης C, σουλφοραφάνης και περισσοτέρων φυτικών ινών. Ωστόσο για μερικά άτομα το ωμό μπρόκολο μπορεί να είναι δύσπεπτο. Στο παρελθόν υπήρχε η αντίληψη ότι το μπρόκολο μπορεί να προκαλέσει διαταραχή της λειτουργίας του θυρεοειοδούς αδένα. Οι σύγχρονες έρευνες στη συντριπτική πλειοψηφία τους  αμφισβητούν  τις προηγούμενες υποθέσεις που ισχυρίζονται ότι τα  σταυρανθή λαχανικά ασκούν αντιθυρεοειδικές επιδράσεις στον άνθρωπο. Αντίθετα, υποδεικνύουν ότι η συμπερίληψη σταυρανθών λαχανικών  στην καθημερινή διατροφή, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από επαρκή πρόσληψη ιωδίου, δεν έχει αρνητικές επιπτώσεις στη λειτουργία του θυρεοειδούς[20].

Σε σύγκριση με το πλήρως μαγειρεμένο μπρόκολο, το ελαφρά μαγειρεμένο μπρόκολο έχει γίνει ελκυστικότερο, διότι παρέχει μια γεύση,  που οι καταναλωτές την  βρίσκουν πιο αποδεκτή από το ωμό μπρόκολο, ενώ εξακολουθεί να διατηρεί κάποια δραστηριότητα της μυροσινάσης[21].

Ο ατμός ή το μαγείρεμα του μπρόκολου  ενισχύει την απορρόφηση της βιταμίνης Κ  και των αντιοξειδωτικών και διευκολύνουν την πέψη του μπρόκολου[22].

Το βράσιμο μπορεί να προκαλέσει απώλεια υδατοδιαλυτών βιταμινών , όπως η βιταμίνη C. Το υπερβολικό βράσιμο μπορεί να το κάνει μαλακώσει έντονα το μπρόκολο και να μειώσει ορισμένα οφέλη για την υγεία. Ο βρασμός του μπρόκολου είχε ως αποτέλεσμα σημαντική απώλεια όλων των φλαβονοειδών, ενώ ο ατμός και το ψήσιμο σε μικροκύματα οδήγησαν σε μικρές απώλειες ή ακόμα και σε αυξήσεις των φλαβονοειδών. Τα φλαβονοειδή είναι μια μεγάλη ομάδα πολυφαινολικών ενώσεων που βρίσκονται στα φρούτα και τα λαχανικά, τα οποία έχει αποδειχθεί ότι είναι ισχυροί αντιοξειδωτικοί και αντιφλεγμονώδεις παράγοντες[23].

Συμπερασματικά μπορεί να λεχθεί ότι η κατανάλωση ωμού ή ελαφρώς ατμισμένου μπρόκολου παρέχουν τα περισσότερα θρεπτικά συστατικά του.

Βιβλιογραφική τεκμηρίωση

1.Li N, Wu X, Zhuang W, Wu C, Rao Z, Du L, Zhou Y.Cruciferous vegetable and isothiocyanate intake and multiple health outcomes. Food Chem. 2022 May 1;375:131816.

2.Dosz EB, Ku KM, Juvik JA, Jeffery EH.Total myrosinase activity estimates in brassica vegetable produce. J Agric Food Chem. 2014 Aug 13;62(32):8094-100.

3.Vanduchova A, Anzenbacher P,Anzenbacherova E.Isothiocyanate from Broccoli, Sulforaphane, and Its Properties. J Med Food. 2019 Feb;22(2):121-126

4.Raymond A Otoo, Antiño R Allen. Sulforaphane’s Multifaceted Potential: From Neuroprotection to Anticancer Action. Molecules. 2023 Oct 1;28(19):6902.

5.Schepici G, Bramanti P, Mazzon E. Efficacy of Sulforaphane in Neurodegenerative Diseases. Int J Mol Sci. 2020 Nov 16;21(22):8637.

6.Raymond A Otoo, Antiño R Allen. Sulforaphane’s Multifaceted Potential: From Neuroprotection to Anticancer Action. Molecules. 2023 Oct 1;28(19):6902.

7.Singh K, Connors SL, Macklin EA, Smith KD,Fahey JW, Talalay P, Zimmerman AW. Sulforaphane treatment of autism spectrum disorder (ASD). Proc Natl Acad Sci U S A. 2014 Oct 28;111(43):15550-5.

8.Sulforaphane-driven reprogramming of gut microbiome and metabolome ameliorates the progression of hyperuricemia. Wang R, Halimulati M, Huang X, Ma Y, LiL, Zhang Z.J Adv Res. 2023 Oct;52:19-28.

9.Kaczmarek JL, Liu X, Charron CS, Novotny JA, Jeffery EH, Seifried HE, Ross SA, Miller MJ, Swanson KS, Holscher HD. Broccoli consumption affects the human gastrointestinal microbiota. J Nutr Biochem. 2019 Jan;63:27-34.

10.Darand M, Alizadeh S, Mansourian M. The effect of Brassica vegetables on blood glucose levels and lipid profiles in adults. A systematic review and meta-analysis. Phytother Res. 2022 May;36(5):1914-1929.

11.Domínguez-Perles R, Mena P, García-Viguera C, Moreno DA. Brassica foods as a dietary source of vitamin C: a review. Crit Rev Food Sci Nutr. 2014;54(8):1076-91.

12.Anna Kieronska-Rudek, Agnieszka Kij, Anna Bar, Anna Kurpinska, Tasnim Mohaissen, Marek Grosicki, Marta Stojak, Magdalena Sternak, Elżbieta Buczek, Bartosz Proniewski, Kamil Kuś, Joanna Suraj-Prazmowska, Agnieszka Panek, Monika Pietrowska, Szczepan Zapotoczny, Catherine M Shanahan, Csaba Szabo, Stefan Chlopicki. Phylloquinone improves endothelial function, inhibits cellular senescence, and vascular inflammation. GeroScience. 2024 Jul 9;46(5):4909–4935.

13.Andrea Palermo, Dario Tuccinardi , Luca D’Onofrio, Mikiko Watanabe , Daria Maggi, Anna Rita Maurizi, Valentina Greto, Raffaella Buzzetti, Nicola Napoli , Paolo Pozzilli , Silvia Manfrini. Vitamin K and osteoporosis: Myth or reality? Metabolism. 2017 May:70:57-71. doi: 10.1016/j.metabol.2017.01.032. Epub 2017 Feb 4.

14.Ma ML, Ma ZJ, He YL, Sun H, Yang B, Ruan BJ, Zhan WD, Li SX, Dong H, Wang YX.Efficacy of vitamin K2 in the prevention and treatment of postmenopausal osteoporosis: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Front Public Health. 2022 Aug 11;10:979649.

15.Rahamat Unissa Syed, Sivakumar Sivagurunathan Moni, Mohammed Khaled Bin Break Weam M A Khojali, Mohammed Jafar6, Maali D Alshammari , Karim Abdelsalam,  Soha Taymour, Khetam Saad Mutni Alreshidi, Manal Mohamed Elhassan Taha, Syam Mohan.Broccoli: A Multi-Faceted Vegetable for Health: An In-Depth Review of Its Nutritional Attributes, Antimicrobial Abilities, and Anti-inflammatory Properties.  Antibiotics (Basel). 2023 Jul 7;12(7):1157. doi: 10.3390/antibiotics12071157.

16.Dosz EB, Ku KM, Juvik JA, Jeffery EH.Total myrosinase activity estimates in brassica vegetable produce. J Agric Food Chem. 2014 Aug 13;62(32):8094-100.

17.C C Conaway, S M Getahun, L L Liebes, D J Pusateri, D K Topham, M Botero-Omary, F L Chung. Disposition of glucosinolates and sulforaphane in humans after ingestion of steamed and fresh broccoli. Nutr Cancer. 2000;38(2):168-78.  doi: 10.1207/S15327914NC382_5.

18.Xianli Wu, Yang Zhao, David B Haytowitz, Pei Chen, Pamela R Pehrsson. Effects of domestic cooking on flavonoids in broccoli and calculation of retention factors. Heliyon. 2019 Mar 7;5(3):e01310.  doi: 10.1016/j.heliyon.2019.e01310. eCollection 2019 Mar.

19.Zhang Y, Makaza N, Jiang C, Wu Y, Nishanbaev SZ, Zou L, Sun J, Song X, Wu Y.Supplementation of cooked broccoli with exogenous moringa myrosinase enhanced isothiocyanate formation. Food Chem. 2022 Nov 30;395:133651.

20.Galanty A, Grudzińska M, Paździora W, Służały P, Paśko P.Do Brassica Vegetables Affect Thyroid Function?-A Comprehensive Systematic Review. Int J Mol Sci. 2024 Apr 3;25(7):3988

21.Wang GC, Farnham Μ., Jeffery EH Impact of Thermal Processing on Sulforaphane Yield from Broccoli (Brassica oleracea L. ssp. italica) J. Agric. Food Chem. 2012; 60:6743-6748.

22.Orlando P, Nartea A, Silvestri S, Marcheggiani F, Cirilli I, Dludla PV, Fiorini R, Pacetti D, Loizzo MR, Lucci P, Tiano L. Bioavailability Study of Isothiocyanates and Other Bioactive Compounds of Brassica oleracea L. var. Italica Boiled or Steamed: Functional Food or Dietary Supplement? Antioxidants (Basel). 2022 Jan 22;11(2):209.

23.Pan M.H., Lai C.S., Ho C.T. Anti-inflammatory activity of natural dietary flavonoids. Food Funct. 2010;1(1):15–31.

Σημείωση: Το παρόν επιστημονικό άρθρο γράφτηκε για λόγους ενημέρωσης των ιατρών και των λοιπών επιστημόνων υγείας και δεν αποτελεί  μέσο διάγνωσης ή αντιμετώπισης ή πρόληψης ασθενειών, ούτε αποτελεί ιατρική συμβουλή για ασθενείς, από τον συγγραφέα ή τους συγγραφείς του άρθρου.

Την ευθύνη της διάγνωσης, θεραπείας και πρόληψης των ασθενειών τις έχει μόνον ο θεράπων ιατρός του κάθε ασθενούς, αφού πρώτα κάνει προσεκτικά ακριβή διάγνωση.
Γιαυτό συνιστάται η αποφυγή της αυθαίρετης εφαρμογής ιατρικών πληροφοριών από μη ιατρούς. Τα συμπληρώματα διατροφής δεν είναι φάρμακα, αλλά μπορεί να χορηγούνται συμπληρωματικά, χωρίς να παραιτούνται οι ασθενείς από  τις αποδεκτές υπό της ιατρικής επιστήμης θεραπείες ή θεραπευτικές τεχνικές και μεθόδους, που γίνονται, όταν χρειάζονται, υπό ιατρική καθοδήγηση,  παρακολούθηση και ευθύνη. Οι παρατιθέμενες διαφημίσεις εξυπηρετούν της δαπάνες συντήρησης της παρούσας ιστοσελίδας 

Το παρόν άρθρο προστατεύεται από το Νόμο 2121/1993 και 4481/2017 για την πνευματική ιδιοκτησία. Η ολική ή μερική αντιγραφή του παρόντος επιστημονικού άρθρου χωρίς τη γραπτή έγκριση του Δρ Δημητρίου Ν. Γκέλη θεωρείται κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας και διώκεται βάσει της νομοθεσίας.