Επιτυχία Υποψηφίου

Η ανάπτυξη της ικανότητας διαχείρισης τοξικών ατόμων©

Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης MD, ORL, PhD, DDS

Ως τοξικό ορίζεται το άτομο,  του οποίου η συμπεριφορά βλάπτει ή υπονομεύει συνεχώς άλλους , μπορεί να δημιουργήσει ένα ανθυγιεινό και αγχωτικό περιβάλλον, καθιστώντας τις αλληλεπιδράσεις συναισθηματικά εξαντλητικές. Τοξικό είναι το άτομο που υπονομεύει τις υγιείς σχέσεις.

Στον τομέα της ηγεσίας, μια ηγεσία γίνεται τοξική, όταν ο ηγέτης επιδεικνύει συστηματικά, καταστρεπτικές συμπεριφορές, που βλάπτουν τους υφισταμένους του  και την οργάνωση του εργασιακού περιβάλλοντος[1].

Τα αρνητικά αποτελέσματα της τοξικής ηγεσίας ξεκινούν από το σχολικό περιβάλλον, όπου ένα τοξικό άτομο εκπαιδευτικός μπορεί να καταστρέψει το μέλλον των νμαθητών του.

Η τοξική ηγεσία είναι  μια μορφή αναποτελεσματικής ηγεσίας που γίνεται ολοένα και πιο ανεξέλεγκτη  στον τομέα του εργασιακού περιβάλλοντος   και έχει συνδεθεί στενά με τα κακά αποτελέσματα της δουλειάς  του τοξικού ατόμου, περιλαμβανομένης της δυσαρέσκειας των υφισταμένων από την εργασία ή το σχολείο ή το πανεπιστήμιο, κλπ, των υψηλότερων επιπέδων άγχους των ατόμων που βρίσκονται υπό την εξάρτηση του τοξικού ατόμου και την αυξημένη πρόθεσης μετακίνησης ή απομάκρυνσης των θυμάτων από την επιρροή του τοξικού προσώπου[2].

Οι έρευνες έδειξαν ότι οι νοσηλευτές/τριες που εργάζονται κάτω από έναν διευθυντή ή διευθύντρια νοσηλευτή/τρια που παρουσίαζε τοξικές συμπεριφορές ανέφεραν αυξημένη συχνότητα ανεπιθύμητων ενεργειών που αναφέρθηκαν από τον νοσηλευτή και χαμηλότερη ποιότητα φροντίδας στη μονάδα νοσηλευομένων ασθενών[1].

Οι τοξικοί άνθρωποι χειραγωγούν τους γύρω τους για να πάρουν αυτό που θέλουν. Αυτό μπορεί να σημαίνει ότι εύκολα λένε  ψέματα, παραποιούν  την αλήθεια, υπερβάλλουν ή δίνουν λανθασμένες πληροφορίες, που μπορεί να παραπλανήσουν το θύμα τους, ώστε να κάνουν μια συγκεκριμένη λανθασμένη και βλαπτική γι΄αυτά ενέργεια ή να διαμορφώσουν μια λανθασμένη άποψη για κάποιο θέμα. Τα τοξικά άτομα κάνουν τα πάντα, προκειμένου να επιτύχουν το στόχο τους,  ακόμα κι αν αυτό μπορεί να πληγώσει ή να βλάψει τους συνανθρώπους τους. Η τοξική συμπεριφορά ενός ατόμου  δημιουργεί ένα περιβάλλον συνεχούς στρες και δυσφορίας στα άτομα που συνυπάρχουν μαζί του.

Τα τοξικά άτομα εύκολα ζηλεύουν και φθονούν. Αντί να αναπτύξουν καλοήθη φθόνο, που παρακινεί τα άτομα να προσπαθήσουν να ανεβάσουν τη δική τους επαγγελματική και  κοινωνική θέση  τείνουν να αισθάνονται εχθρικοί, αγανακτισμένοι, θυμωμένοι και ευερέθιστοι, όταν προοδεύει κάποιος συνάνθρωπός τους. Τέτοια άτομα είναι επίσης λιγότερο πιθανό να αισθάνονται ευγνώμονη για τα θετικά τους χαρακτηριστικά και την καλή τύχη τους. Ο φθόνος είναι συνδεδεμένος επίσης  με την κατάθλιψη, το άγχος, την ανάπτυξη προκατάληψης και την προσωπική δυστυχία.

Mερικά  σημάδια που μπορεί να σημαίνουν ότι έχετε να κάνετε με ένα τοξικό άτομο:

• Νιώθεις ότι σε χειραγωγεί.
• Έχει αλλοπρόσαλη συμπεριφορά απέναντί σου.
• Σε κάνει να αισθάνεσαι ότι του οφείλεις κάτι, ενώ εσύ δεν του χρωστάς τίποτα.
• Αισθάνεσαι ότι έπρεπε να σου είχε ζητήσει συγγνώμη για την κυριαρχική συμπεριφορά του, πράγμα που δεν έκανε ποτέ.
• Κάθε φορά που επικοινωνείς μαζύ του σε αναγκάζει πάντοτε να συμπεριφέρεσαι αμυντικά και να υπερασπίζεσαι τον εαυτό σου.
• Αισθάνεσαι κάθε φορά που συναναστρέφεσαι αυτό το άτομο ή είσαι υποχρεωμένος να το συναναστραφείς μια σταθερή δυσφορία που σε εξωθεί στο να απαλαχτείς από την παρουσία του.
• Όταν απομακρύνεσαι από αυτό το άτομο αισθάνεσαι ανακούφιση.

Το τοξικό άτομο μπορεί και  χρησιμοποιεί ως μέσον επιβολής τα χειραγωγικά δάκρυα. Τα χειραγωγικά δάκρυα είναι ένα ισχυρό όπλο για την πρόκληση ανισορροπίας στους ανθρώπους, που έχουν στοχοποιηθεί από κάποιο τοξικό άτομο. Η έκφραση “κροκοδείλια δάκρυα” είναι το κλάμα  του τοξικού χειραγωγικού ατόμουι[3].

Τοξικά είναι επίσης τα άτομα που αναπτύσσουν Μακιαβελική συμπεριφορά. Η μακιαβελική συμπεριφορά αναφέρεται σε μια χειραγωγική, στρατηγική και συχνά παραπλανητική προσέγγιση για την επίτευξη των στόχων κάποιου, συνήθως στην πολιτική, τις επιχειρήσεις ή τις προσωπικές σχέσεις στην καθημερινή ζωή. Βασίζεται στις αρχές του Niccolò Machiavelli, που αναφέρονται στο βιβλίο του «Ο Ηγεμών»[4].

 Χαρακτηριστικά της Μακιαβελικής συμπεριφοράς

• Παραπλάνηση και χειραγώγηση, χρησιμοποιώντας ψέματα, κολακεία ή στρατηγική ανεντιμότητα για να επηρεάσετε τους άλλους.
• Στρατηγική σκέψη (Μακροπρόθεσμος προγραμματισμός και υπολογισμένες κινήσεις για τη διατήρηση του ελέγχου). Ο σκοπός αγιάζει τα μέσα.
• Έλλειψη ηθικής (Προτεραιότητα της επιτυχίας έναντι ηθικών κριτηρίων).
• Εκμετάλλευση των άλλων (Χρήση των ανθρώπων ως μέσο για την επίτευξη ενός σκοπού).
• Ψυχρές και υπολογισμένες ενέργειες (Αποφυγή συναισθηματικής επιρροής στη λήψη αποφάσεων.
• Πονηριά και πειθώ (Κατανόηση της ανθρώπινης ψυχολογίας για ποτελεσματική χειραγώγηση.

Ο μακιαβελισμός είναι ένα αντικοινωνικό διαπροσωπικό στυλ που περιλαμβάνει τη χρήση χειριστικών, παραπλανητικών και καταναγκαστικών συμπεριφορών για την επιδίωξη του προσωπικού συμφέροντος[5].

Oι τοξικοί άνθρωποι δημιουργούν αναταραχή σχεδόν σε κάθε περιβάλλον: δουλειά, σπίτι, εκκλησία, σχολείο και σχέσεις κάθε είδους. Οι τοξικοί άνθρωποι σε κρατούν εκτός ισορροπίας. δηλητηριάζουν τις σχέσεις, προκαλούν διχόνοια, σε κάνουν να νιώθεις ότι είσαι ο δυσλειτουργικός[6].

Ο χειρισμός των τοξικών ανθρώπων μπορεί μερικές φορές να είναι δύσκολος και στρεσσογόνος. O καλύτερος τρόπος να αντιμετωπίσεις ένα τοξικό άτομο είναι να μην έλθεις σ’επαφή μαζί του. Σημαντικό είναι να προστατεύσεις την ειρήνη μέσα σου, αποφεύγοντας την παρέα, τη συνεργασία και την αντιπαράθεση μαζί του[7].

Θυμήσου οι νταήδες, αλλά όχι τα θύματά τους, είναι σκληροί, θυματοποιοί, χειριστικοί, εξωστρεφείς και δυσάρεστοι τύποι. Όμως οι  Μακιαβελιστές είναι ανέντιμοι και οι μεγαλύτεροι νταήδες και θυματοποιοί  απ΄όλους. Στην πράξη, τα θύματα του εκφοβισμού στο χώρο εργασίας ή του σχολείου  χρειάζονται ισχυρή και υποστηρικτική ηγεσία για την προστασία τους από εκφοβιστές με εκμεταλλευτικά και χειραγωγικά προφίλ προσωπικότητας[16].

Αντιμετώπιση των τοξικών προσωπικοτήτων

Εάν είναι αδύνατον να αποφύγεις την η προσωπική επαφή με ένα τοξικό άτομο, φρόντισε να μειώσεις τουλάχιστον  την αλληλεπίδραση μαζί του. Αν χρειαστεί να μιλήσεις ή να κάνεις κάποια συναλλαγή, μη λες πολλά και ελαχιστοποίησε το χρόνο επικοινωνίας μαζί του[8].

Αν ένα τοξικό άτομο προσπαθήσει να σε χειραγωγήσει, ή να σε απογοητεύσει, μίλα του με σταθερή αυτοπεποίθηση «Δεν συζητώ τέτοια θέματα» ή «δεν με ενδιαφέρει αυτή το θέμα». Αν προσπαθήσει με παραπλανητικές ερωτήσεις να μάθει τα επαγγελματικά ή  προσωπικά σχέδιά σου, να είσαι απότομα αποστομωτικός/ή: Δεν συζητώ επαγελματικά ή προσωπικά μου θέματα.

 Μην παγιδεύεσαι στην αρνητικότητά ενός τοξικού ατόμου. Τα τοξικά άτομα διεγείρονται όταν το θύμα τους αντιδρά στη συμπεριφορική παγίδα που στήνουν. Μη χάνεις την ψυχραιμία σου. Μείνε ατάραχος/η, χωρίς οποιαδήποτε συναισθηματική έκφραση. Μην του δίνεις τη δυνατότητα να διαισθανθεί τι σκέπτεσαι[9].

Αν επιμένει προκλητικά εκδηλώνεις ουδέτερη ψυχρότητα και απαντάς ψυχρά «θα δω την άποψή σου» ή «Αυτή είναι η πληροφόρησή σου ή η πίστη σου» ή «θα δούμε».

Μη χρονοτριβείς μαζί του. Ελαχιστοποίησε το χρόνο που του διαθέτεις σ΄ένα τοξικό άτομο. Προτεραιότητα έχει η ψυχική σου γαλήνη. Μετά από κάποια τοξική εισβολή που σου κάνει κάποιο άτομο φρόντισε να εξαφανιστείς και ποτέ να μην αισθανθεί μαζί σου την ηδονή της βλαπτικής επιθετικής συμπεριφοράς που χρησιμοποιεί, καθ’ έξιν. Ο τοξικός άνθρωπος είναι και θυματοποιός, που γρήγορα και εύκολα κάνει ηθική παρενόχληση σε ανυποψίαστα θύματά του[10]. Αν ο τοξικός τύπος έχει μεγαλύτερη σωματική διάπλαση από σένα, γίνεται επιθετικότερος. Αν όμως εσύ έχεις μεγαλύτερα σωματικά προσόντα, επειδή φοβάται τα ισχυρότερα σωματικώς άτομα, επιδιώκει να δράσει υποχθονίως, διασπείροντας συκοφαντικές φήμες και μεθοδεύει με ύπουλο τρόπο την κοιωνική «δολοφονία» του χαρακτήρα σου.

Αναζήτησε, στην καθημερινή ζωή σου, άτομα που έχουν το ταλέντο ή το χάρισμα να κτίζουν φιλίες δίνοντας και παίρνοντας συναισθηματική και πνευματική τροφοδοσία. Φρόντισε να μάθει ο τοξικός και θυματοποιός ότι, διαθέτεις πανίσχυρους φίλους, διότι κατά βάθος είναι δηλό, άφιλο και χαμερπές ανθρωπάκι. Έτσι θα το σκεφτεί πολύ για να σε παρενοχλήσει. Να αναζητάς και να συναναστρέφεσαι  καλοπροαίρετα και θετικώς σκεπτόμενα, υποστηρικτικά  άτομα, χωρίς άσκοπη συμπεριφορά κυριαρχίας και υπεροχής προς τους συνανθρώπους τους.

Όταν είναι υποχρεωτική ή αναπόφευκτη η επαφή με άτομα που ζουν, συμπεριφερόμενα αρνητικά και τοξικά, π.χ. στον τόπο εργασίας, στο σχολείο, στην οικογένεια, μη ξεκινάς  μαζί τους συζητήσεις. Αν πρέπει υποχρεωτικά να μιλήσεις να είσαι λακωνικός/ή. Δεν χρειάζεται ν’ανοίγεις ή να συμμετέχεις σε μια συζήτηση και να φλυαρείς  μαζί τους. Μην τους παρέχεις την ενέργειά σου και μην εστιάζεις  την προσοχή σου επάνω τους[11].

Αν η κατάσταση γίνει ανυπόφορη και επίκειται κάθε είδους σύγκρουση, στην οποία θα χρειαστεί να σπαταλήσεις ενέργεια δημιούργησε  στάση αποστασιοποίησης. Τα επιβλαβή άτομα συνήθως είναι χωρίς φίλους. Τους αποφεύγουν ακόμη και οι άμεσοι συγγενείς τους. Μην επιτρέπετε στα επιβλαβή και τοξικά άτομα να γνωρίζουν τις σκέψεις και τον τρόπο δράσης σας ή τα σχέδια και τις μελλοντικές σας δραστηριότητες.

Η αιτία που ένα άτομο σας φέρεται τοξικά δεν οφείλεται σε σας. Έτσι ήταν πριν σας γνωρίσει και έτσι θα είναι, αν δεν σας ξαναδεί.

Ποτέ μη μοιραστείτε με ένα τοξικό άτομο σχόλια ή συναισθήματα σας για άλλα άτομα. Σύντομα θα τα χρησιμοποιήσει εις βάρος σας[12].

Ποτέ μη ζητήσεις κάποια χάρη από κάποιο τοξικό άτομο, διότι σύντομα θα σου ζητήσει χάρη δυσανάλογη από αυτήν που του ζήτησες. Ο τοξικός κατά κανόνα είναι και αχάριστος. Όσες ευεργεσίες κι αν του έχεις κάνει τις έχει ξεχάσει. Γι΄αυτό κράτα τη γεναιοδωρία σου για άτομα που την αξίζουν[13].

Ποτέ μη ζητάτε συμβουλή ή βοήθεια από ένα τοξικό άτομο, διότι του δίνετε την ευκαιρία να σας χειραγωγήσει.

Αν είσαι μαθητής ή μαθήτρια και κάποιος καθηγητής ή καθηγήτρια ή συμμαθητής σου ή συμμαθήτρια έχουν τοξική συμπεριφορά απέναντί σου ανάφερέ το στους γονείς σου έγκαιρα, οι οποίοι  πρέπει ή να διαμαρτυρηθούν  να σου κάνουν μεταγραφή σε άλλο σχολείο ή οι τοξικοί συμμαθητές σου να απομακρυνθούν για πάντα από το σχολείο σου[14].

Αν ασχολείσαι με τον αθλητισμό πρόσεχε τον προπονητή ή την προπονήτρια, αν είναι τοξικό άτομο θα επιδιώξει να σου διαλύσει την αυτοπεποίθηση. Σ΄αυτή την περίπτωση ενημέρωσε τους γονείς σου και άλλαξε ομάδα, επιλέγοντας, αν είναι δυνατόν, τον καταληλότερο για σένα  προπονητή[15].

Βιβλιογραφική Τεκμηρίωση

1.Leodoro J Labrague, Chidozie E Nwafor, Konstantinos Tsaras. Influence of toxic and transformational leadership practices on nurses’ job satisfaction, job stress, absenteeism and turnover intention: A cross-sectional study. J Nurs Manag. 2020 Jul;28(5):1104-1113. doi: 10.1111/jonm.13053. Epub 2020 Jun 16.

2.Cleary M, West S, Hungerford C.Toxic Leadership: Lessons for Mental Health Nurses. Issues Ment Health Nurs. 2023 Oct;44(10):1059-1063.

3.Messmer EM. [Emotional tears].Ophthalmologe. 2009 Jul;106(7):593-602.

4.Niccolo Machiavelli. Il Principe. Einaudi. 2013

5.Jambon M, Colasante T, Malti T. Machiavellian behavior and social-emotional functioning in middle childhood and early adolescence.Dev Psychol. 2024 Jul;60(7):1175-1186

6.Gregory L. Jantz. How to Deal with Toxic People.  Kindle Edition. 2021

7.Shahida Arabi, MA.Highly Sensitive Person’s Guide to Dealing with Toxic People. ReadHowYouWant,  2021

8.Dr. Tim Cantopher (Author). Toxic People: Dealing with Dysfunctional Relationships (Overcoming Common Problems). Sheldon Press, 2021

9.David Gillespie. ‘’ Taming Toxic People’’. Macmillan Australia, 2017.

10.Kevin Ashford.  How to Stop Being Toxic: A Practical Guide to Breaking Toxic Habits, Healing Your Relationships, and Growing into a Better Person. Kindle Edition. 2024

11.Chase Hill. Toxic People Survival Guide: How to Deal with Difficult, Negative, or Manipulative People, Handle Narcissists and Disarm Sociopaths. Kindle Edition, 2021

12.Lillian Glass. Toxic People: 10 Ways Of Dealing With People Who Make Your Life Miserable. Kindle Edition, 2015

13.Eleanor Davies. Dealing With Toxic People: A Practical Guide for Handling Workplace Troublemakers.2023

14.Julie Bowen,  William R. Jenson,  Elaine Clark. School-Based Interventions for Students with Behavior Problems. Springer,  2004.

15.Teresa A. Daniel. Toxic Leaders and Tough Bosses: Organizational Guardrails to Keep High Performers on Track. De Gruyter, 2024

16.Dåderman AM, Ragnestål-Impola C. Workplace bullies, not their victims, score high on the Dark Triad and Extraversion, and low on Agreeableness and Honesty-Humility. Heliyon. 2019 Oct 11;5(10):e02609.

Σημείωση: Το παρόν επιστημονικό άρθρο γράφτηκε για λόγους ενημέρωσης των ιατρών και των λοιπών επιστημόνων υγείας και δεν αποτελεί  μέσο διάγνωσης ή αντιμετώπισης ή πρόληψης ασθενειών, ούτε αποτελεί ιατρική συμβουλή για ασθενείς, από τον συγγραφέα ή τους συγγραφείς του άρθρου.

Την ευθύνη της διάγνωσης, θεραπείας και πρόληψης των ασθενειών τις έχει μόνον ο θεράπων ιατρός του κάθε ασθενούς, αφού πρώτα κάνει προσεκτικά ακριβή διάγνωση.
Γιαυτό συνιστάται η αποφυγή της αυθαίρετης εφαρμογής ιατρικών πληροφοριών από μη ιατρούς. Τα συμπληρώματα διατροφής δεν είναι φάρμακα, αλλά μπορεί να χορηγούνται συμπληρωματικά, χωρίς να παραιτούνται οι ασθενείς από  τις αποδεκτές υπό της ιατρικής επιστήμης θεραπείες ή θεραπευτικές τεχνικές και μεθόδους, που γίνονται, όταν χρειάζονται, υπό ιατρική καθοδήγηση,  παρακολούθηση και ευθύνη. Οι παρατιθέμενες διαφημίσεις εξυπηρετούν της δαπάνες συντήρησης της παρούσας ιστοσελίδας 

Το παρόν άρθρο προστατεύεται από το Νόμο 2121/1993 και 4481/2017 για την πνευματική ιδιοκτησία. Η ολική ή μερική αντιγραφή του παρόντος επιστημονικού άρθρου χωρίς τη γραπτή έγκριση του Δρ Δημητρίου Ν. Γκέλη θεωρείται κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας και διώκεται βάσει της νομοθεσίας.