Επιτυχία Υποψηφίου

Πώς να ξεχάσεις τα λάθη του παρελθόντος

Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης (MD, ORL, DDS, PhD)

Κάθε μαθητής που ετοιμάζεται για τις εισαγωγικές εξετάσεις κουβαλά μαζί του ένα παρελθόν: επιτυχίες, αποτυχίες, στιγμές θριάμβου, αλλά και λάθη. Κάποια από αυτά τα λάθη φαίνονται ασήμαντα, άλλα όμως μοιάζουν βαριά — ένα χαμηλό διαγώνισμα, μια αδυναμία συγκέντρωσης, μια στιγμή απογοήτευσης. Κι όμως, το πώς αντιμετωπίζεις αυτά τα λάθη μπορεί να καθορίσει όχι μόνο την επιτυχία σου στις εξετάσεις, αλλά και τον τρόπο που θα πορευθείς στη ζωή.

Το να «ξεχάσεις» τα λάθη σου δεν σημαίνει να τα αγνοήσεις, αλλά να μάθεις να ζεις μαζί τους χωρίς να σε βαραίνουν. Η μνήμη, όπως λένε οι νευροεπιστήμονες, δεν είναι ένα αρχείο που απλώς φυλάει γεγονότα. Είναι μια ενεργή διαδικασία που ξαναγράφει το παρελθόν κάθε φορά που το θυμάσαι [1]. Αυτό σημαίνει πως έχεις τη δύναμη να αλλάξεις τον τρόπο με τον οποίο θυμάσαι — και, κατά συνέπεια, τον τρόπο που βλέπεις τον εαυτό σου.

Τα λάθη δεν σε καθορίζουν — σε διδάσκουν

Όταν νιώθεις απογοήτευση επειδή έκανες ένα λάθος, θυμήσου ότι ο εγκέφαλός σου μαθαίνει κυρίως μέσα από την ανατροφοδότηση. Το σφάλμα ενεργοποιεί περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη μάθηση, όπως ο προμετωπιαίος φλοιός και ο ιππόκαμπος [2]. Δηλαδή, κάθε λάθος είναι στην πραγματικότητα ένα νευροβιολογικό μάθημα.

Η ενοχή που μπορεί να συνοδεύει το λάθος δεν είναι πάντα κακή. Έχει εξελικτική αξία, γιατί μας ωθεί να επαναξιολογούμε τις πράξεις μας [3]. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η ενοχή μετατρέπεται σε αυτοκατηγορία. Τότε, η ενέργεια που θα μπορούσες να αφιερώσεις στη μελέτη μετατρέπεται σε εσωτερική φθορά.

Γι’ αυτό, κάθε φορά που αποτυγχάνεις, μην ρωτάς «γιατί δεν τα κατάφερα;», αλλά «τι μπορώ να μάθω από αυτό;». Είναι μια μικρή αλλαγή νοοτροπίας, αλλά κάνει τεράστια διαφορά.

Ασκήσου στο να συγχωρείς τον εαυτό σου

Η αυτοσυγχώρεση δεν είναι αδυναμία. Είναι πράξη ωριμότητας και αυτογνωσίας. Όπως εξηγεί ο ψυχολόγος Enright, η συγχώρεση είναι «απελευθέρωση από το βάρος της ενοχής» [4]. Για έναν μαθητή, αυτό σημαίνει να αποδέχεσαι ότι είσαι άνθρωπος· ότι το λάθος είναι μέρος της πορείας προς τη γνώση.

Έρευνες δείχνουν ότι οι άνθρωποι που εξασκούν την αυτοσυγχώρεση έχουν καλύτερη συγκέντρωση και υψηλότερη ψυχική ανθεκτικότητα [5]. Όταν σταματήσεις να κρίνεις σκληρά τον εαυτό σου, απελευθερώνεις τον νου σου για να εστιάσει στο παρόν, δηλαδή σε ό,τι πραγματικά μετράει.

Αναδόμησε τον τρόπο που σκέφτεσαι

Η γνωσιακή ψυχολογία διδάσκει ότι τα συναισθήματά μας δεν προκαλούνται από τα γεγονότα, αλλά από τον τρόπο που τα ερμηνεύουμε [6]. Αν πεις στον εαυτό σου «είμαι αποτυχημένος», δημιουργείς άγχος και απογοήτευση. Αν όμως πεις «έκανα ένα λάθος, αλλά βελτιώνομαι», ενεργοποιείς ένα εντελώς διαφορετικό συναισθηματικό δίκτυο στον εγκέφαλό σου [7].

Αυτός ο τρόπος σκέψης λέγεται γνωσιακή αναδόμηση. Είναι το θεμέλιο της ψυχικής ανθεκτικότητας. Δεν πρόκειται για «θετική σκέψη» με την επιφανειακή έννοια, αλλά για ρεαλιστική επαναξιολόγηση. Μαθαίνεις να βλέπεις τον εαυτό σου με επιείκεια και ακρίβεια ταυτόχρονα.

Η αξία της αποδοχής και της ενσυνειδητότητας

Πολλοί μαθητές, όσο πλησιάζουν οι εξετάσεις, παρασύρονται από το άγχος του «τι θα γίνει αν αποτύχω». Αυτή η συνεχής ανακύκλωση σκέψεων εξαντλεί τον νου. Η ενσυνειδητότητα (mindfulness) μπορεί να βοηθήσει ουσιαστικά. Δεν είναι φιλοσοφία, είναι τεχνική: μαθαίνεις να παρατηρείς τις σκέψεις σου χωρίς να τις πιστεύεις [8].

Μελέτες δείχνουν ότι η καθημερινή εξάσκηση ενσυνειδητότητας μειώνει την ενεργοποίηση της αμυγδαλής (του κέντρου φόβου) και αυξάνει τη λειτουργία του προμετωπιαίου φλοιού, που σχετίζεται με τη συγκέντρωση [9]. Για έναν μαθητή, αυτό σημαίνει λιγότερο άγχος και περισσότερη καθαρότητα νου.

Αν πριν αρχίσεις το διάβασμα κάνεις ένα λεπτό ήσυχης αναπνοής, χωρίς να προσπαθείς να «διώξεις» τίποτα, θα παρατηρήσεις ότι ο νους σου καθαρίζει. Και τότε, η ενέργεια που σπαταλούσες στο να σκέφτεσαι τα λάθη σου επιστρέφει εκεί που ανήκει: στη μάθηση.

Το λάθος ως στάδιο εξέλιξης

Από φιλοσοφική σκοπιά, το λάθος είναι προϋπόθεση για την πρόοδο. Ο Νίτσε έλεγε ότι «εκείνος που δεν μπορεί να ξεχάσει, δεν μπορεί να ζήσει» [10]. Ο Πλάτων θεωρούσε τη λήθη αναγκαία, γιατί χωρίς αυτήν ο νους δεν θα μπορούσε να στραφεί σε νέα γνώση [11].

Αν το σκεφτείς, κάθε επιστήμη στηρίζεται πάνω σε λάθη που διορθώθηκαν. Η ίδια η μάθηση είναι μια πορεία από σφάλμα σε κατανόηση. Όταν το κατανοήσεις αυτό, παύεις να φοβάσαι τα λάθη σου — τα αγκαλιάζεις ως σημάδια πορείας.

Πρακτικά βήματα για να απελευθερωθείς από το παρελθόν

1. Κατέγραψε τα λάθη σου χωρίς κριτική. Η γραφή λειτουργεί απελευθερωτικά.
2. Βρες τι έμαθες από το καθένα. Ακόμα και το πιο μικρό λάθος έχει μάθημα.
3. Μίλησε με ειλικρίνεια σε κάποιον δάσκαλο ή φίλο. Η φωνή του άλλου φέρνει προοπτική.
4. Συγχώρεσε τον εαυτό σου. Δεν είσαι το λάθος σου· είσαι ο άνθρωπος που συνεχίζει να προσπαθεί.
5. Κάνε μικρά διαλείμματα αυτοφροντίδας. Η ξεκούραση δεν είναι πολυτέλεια, είναι μέρος της μάθησης.
6. Οραματίσου το μέλλον. Όχι ως πίεση, αλλά ως έμπνευση.

Καθήλωσε  το βλέμμα στο παρόν

Η μνήμη είναι χρήσιμη όταν μας διδάσκει, όχι όταν μας κρατά πίσω. Ο καλύτερος τρόπος να ξεχάσεις τα λάθη του παρελθόντος είναι να γεμίσεις το παρόν σου με πράξεις και εμπειρίες που αξίζουν να θυμάσαι.

Όταν διαβάζεις συνειδητά, όταν προσπαθείς κάθε μέρα λίγο περισσότερο, δημιουργείς νέα μνήμη — μνήμη προόδου. Το μυαλό δεν μπορεί να σκέφτεται δύο πράγματα ταυτόχρονα: αν εστιάζεις στο τώρα, το παρελθόν αρχίζει να ξεθωριάζει από μόνο του.

Οι εξετάσεις δεν είναι ο τελικός απολογισμός του εαυτού σου. Είναι απλώς ένα πέρασμα. Αυτό που μετρά περισσότερο είναι η εσωτερική σου πορεία — η ικανότητα να μαθαίνεις, να συγχωρείς και να συνεχίζεις.

Επίλογος

Όταν νιώθεις ότι τα λάθη σου σε βαραίνουν, θυμήσου: το να τα ξεχνάς δεν σημαίνει να τα εξαφανίζεις. Σημαίνει να τα κοιτάς χωρίς φόβο, να τα κατανοείς, να τα μετατρέπεις σε καύσιμο για το μέλλον.

Η επιτυχία στις εξετάσεις δεν είναι μόνο θέμα γνώσης. Είναι κυρίως θέμα ψυχραιμίας, επιμονής και πίστης ότι αξίζεις μια δεύτερη ευκαιρία — και μια τρίτη, και μια τέταρτη. Όπως έλεγε ο Jung, «κανείς δεν φωτίζεται φαντάζοντας φως, αλλά κάνοντας συνειδητό το σκοτάδι του» [12].

Μην προσπαθείς, λοιπόν, να σβήσεις τα λάθη σου. Χρησιμοποίησέ τα ως φως που θα σε οδηγήσει πιο καθαρά στο αύριο. Το παρελθόν σου δεν είναι βάρος — είναι ο δάσκαλός σου.

Βιβλιογραφική Τεκμηρίωση

1. Schacter DL. The Seven Sins of Memory. Boston: Houghton Mifflin; 2001.
2. Phelps EA. Human emotion and memory: interactions of the amygdala and hippocampal complex. Curr Opin Neurobiol. 2004;14(2):198–202.
3. Tangney JP, Stuewig J, Mashek DJ. Moral emotions and moral behavior. Annu Rev Psychol. 2007;58:345–372.
4. Enright RD. Forgiveness Is a Choice. Washington DC: APA Press; 2001.
5. Wohl MJA, DeShea L, Wahkinney RL. The structure of self-forgiveness. J Pers Assess. 2008;90(5):639–650.
6. Beck JS. Cognitive Behavior Therapy: Basics and Beyond. 3rd ed. New York: Guilford Press; 2021.
7. Beck AT, Haigh EAP. Advances in cognitive theory and therapy. Annu Rev Clin Psychol. 2014;10:1–24.
8. Kabat-Zinn J. Full Catastrophe Living. New York: Delta; 1990.
9. Hölzel BK, Lazar SW, Gard T, et al. How does mindfulness meditation work? Perspect Psychol Sci. 2011;6(6):537–559.
10. Nietzsche F. Beyond Good and Evil. Translated by Kaufmann W. New York: Vintage; 1966.
11. Plato. Phaedrus. Translated by Hackforth R. Cambridge: CUP; 1952.
12. Jung CG. Aion: Researches into the Phenomenology of the Self. Princeton: Princeton University Press; 1959.

 

Σημείωση: Το παρόν επιστημονικό άρθρο γράφτηκε για λόγους ενημέρωσης των ιατρών και των λοιπών επιστημόνων υγείας και δεν αποτελεί  μέσο διάγνωσης ή αντιμετώπισης ή πρόληψης ασθενειών, ούτε αποτελεί ιατρική συμβουλή για ασθενείς, από τον συγγραφέα ή τους συγγραφείς του άρθρου.

Την ευθύνη της διάγνωσης, θεραπείας και πρόληψης των ασθενειών τις έχει μόνον ο θεράπων ιατρός του κάθε ασθενούς, αφού πρώτα κάνει προσεκτικά ακριβή διάγνωση.
Γιαυτό συνιστάται η αποφυγή της αυθαίρετης εφαρμογής ιατρικών πληροφοριών από μη ιατρούς. Τα συμπληρώματα διατροφής δεν είναι φάρμακα, αλλά μπορεί να χορηγούνται συμπληρωματικά, χωρίς να παραιτούνται οι ασθενείς από  τις αποδεκτές υπό της ιατρικής επιστήμης θεραπείες ή θεραπευτικές τεχνικές και μεθόδους, που γίνονται, όταν χρειάζονται, υπό ιατρική καθοδήγηση,  παρακολούθηση και ευθύνη. Οι παρατιθέμενες διαφημίσεις εξυπηρετούν της δαπάνες συντήρησης της παρούσας ιστοσελίδας 

Το παρόν άρθρο προστατεύεται από το Νόμο 2121/1993 και 4481/2017 για την πνευματική ιδιοκτησία. Η ολική ή μερική αντιγραφή του παρόντος επιστημονικού άρθρου χωρίς τη γραπτή έγκριση του Δρ Δημητρίου Ν. Γκέλη θεωρείται κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας και διώκεται βάσει της νομοθεσίας.