Επιτυχία Υποψηφίου

Πρόσεχε τα «πέντε καμπανάκια κινδύνου»

Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης

Ο «κώδωνας ή καμπανάκι ή σήμα κινδύνου» είναι ένα μηχανισμός προσοχής. Δεν σημαίνει αυτόματα κατάσταση πανικού, αλλά καλεί σε επίγνωση, αξιολόγηση και δράση.Ο «κώδωνας κινδύνου» είναι μια χρήσιμη μεταφορά για την προαισθηματική ευαισθησία. Στην ψυχολογία είναι εργαλείο για τη διάγνωση κινδύνου, ενώ στην καθημερινότητα είναι ένας προσωπικός «συμβούλος» που μας προτρέπει να μην αγνοούμε τα προφανή σημάδια προβλημάτων, για το δικό μας καλό και για το καλό των ατόμων που νοιάζομαι.

Στη ζωή του σύγχρονου ανθρώπου εμφανίζονται συχνά «σήματα κινδύνου» που υποδηλώνουν πως κάποια σημαντική πτυχή του εαυτού παραμελείται. Αυτά τα σημάδια, όπως η κοινωνική απομόνωση, η έλλειψη οικονομικού προγραμματισμού, η κακή ποιότητα ύπνου, η προβληματική σχέση με τη διατροφή και η απόδοση ευθυνών στους άλλους για τις προσωπικές αποτυχίες, δεν αποτελούν μόνο φαινόμενα της εποχής μας. Αντιθέτως, έχουν απασχολήσει βαθιά τόσο τους κλασικούς ψυχολόγους όσο και τους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους, αλλά και τη χριστιανική πνευματική παράδοση. Η διαχρονικότητά τους φανερώνει ότι, ανεξάρτητα από την τεχνολογική πρόοδο, οι άνθρωποι συνεχίζουμε να αγωνιζόμαστε με τα ίδια υπαρξιακά ζητήματα.

Ένα πρώτο «καμπανάκι» είναι όταν οι φίλοι αρχίζουν να αποφεύγουν την παρέα μας. Ο Αριστοτέλης θεωρούσε τη φιλία μία από τις υψηλότερες μορφές κοινωνικής αρετής και έγραφε ότι οι φίλοι λειτουργούν ως «έτερος εαυτός» [1]. Όταν λοιπόν χάνουμε αυτή τη σύνδεση, συχνά αποτελεί ένδειξη ότι η συμπεριφορά μας έχει απομακρυνθεί από τον δρόμο της μεσότητας και του μέτρου. Ο Επίκτητος προσθέτει ότι ο άνθρωπος οφείλει να εξετάζει τις πράξεις του και να αναρωτιέται ειλικρινά εάν συμβάλλει στην αρμονία ή στη δυσφορία του κοινωνικού του περιβάλλοντος [2]. Οι κλασικοί ψυχολόγοι συμφωνούν: ο William James [Αμερικανός φιλόσοφος και ψυχολόγος (1842–1910)] υποστήριζε ότι η προσωπικότητα δεν είναι στατική, αλλά διαμορφώνεται μέσα από τις καθημερινές μας επιλογές και τις επαναλαμβανόμενες συνήθειες [3]. Έτσι, η απομάκρυνση των φίλων μπορεί να αποτελεί αντανάκλαση της δικής μας εσωτερικής αταξίας, της οποίας πρέπει να γίνουμε συνειδητοί ώστε να την αλλάξουμε.

Ένα δεύτερο προειδοποιητικό σημάδι (καμπανάκι κινδύνου) είναι η έλλειψη οικονομικών αποθεμάτων, ακόμη κι όταν το άτομο έχει σταθερό εισόδημα. Οι αρχαίοι Έλληνες δεν θεωρούσαν την οικονομική φρονιμάδα πολυτέλεια, αλλά βασικό στοιχείο του βίου. Ο Ξενοφών, στο «Οικονομικό», εξηγεί ότι η σωστή διαχείριση των πόρων δεν έχει σκοπό τον πλουτισμό, αλλά την αυτάρκεια, που οδηγεί σε ελευθερία και ευθυμία [4]. Αντίστοιχα, ο Carl Gustav Jung,  (Ελβετός ψυχολόγος,1875–1961) τόνισε ότι, η υλική ακαταστασία και η αδυναμία οργάνωσης αποτελούν συχνά σύμπτωμα εσωτερικής αστάθειας και έλλειψης συνοχής της προσωπικότητας [5]. Ο άνθρωπος που ξοδεύει άσκοπα, χωρίς να σκέφτεται το μέλλον, συχνά αποφεύγει να αντιμετωπίσει πιο βαθιούς ψυχολογικούς φόβους ή εσωτερικές συγκρούσεις.

Η χριστιανική παράδοση επιπλέον τονίζει την αξία της φρόνησης και της εγκράτειας: ο απόστολος Παύλος καλεί τον πιστό να είναι «οικονόμος πιστός» και να διαχειρίζεται τα αγαθά με υπευθυνότητα, όχι για προσωπική έπαρση, αλλά για την ασφάλεια και την προσφορά προς τους άλλους [6]. Έτσι, η απουσία αποταμίευσης δεν αποτελεί μόνο οικονομικό κίνδυνο, αλλά και ηθικό και υπαρξιακό σημάδι ότι το άτομο δυσκολεύεται να οργανώσει τον βίο του.

Το τρίτο «καμπανάκι κινδύνου» αφορά την απορρύθμιση του ύπνου. Η συνήθεια να κοιμόμαστε πολύ αργά και να σηκωνόμαστε αργά, χωρίς πραγματική ανάγκη, συχνά αποτελεί ένδειξη έλλειψης δομής και αυτοπειθαρχίας. Ο Αριστοτέλης θεωρούσε την ευρυθμία της καθημερινότητας χαρακτηριστικό του ενάρετου βίου, ενώ τόνιζε ότι η υπερβολή και η έλλειψη, σε οποιαδήποτε σφαίρα της ζωής, υπονομεύουν την ηθική αρετή [1].

Από πλευράς ψυχολογίας, ο Sigmund Freud (Aυστριακός ψυχίατρος, 1856–1939) επισήμανε ότι οι διαταραχές του ύπνου συχνά συνδέονται με εσωτερικές συγκρούσεις ή απωθημένα συναισθήματα που δυσκολεύεται να διαχειριστεί το άτομο [7]. Ο Carl Gustav Jung συμπλήρωνε ότι η ακατάστατη ρουτίνα συχνά μαρτυρά ασυνείδητη αποφυγή της καθημερινής πραγματικότητας, μια απόπειρα «απόσυρσης» από τα καθήκοντα και τις απαιτήσεις της ζωής [5]. Από χριστιανική σκοπιά, η εγκράτεια και η νηφαλιότητα θεωρούνται βασικά στοιχεία ενός υγιούς πνευματικού βίου. Η μοναστική παράδοση δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη ρύθμιση του ύπνου, όχι ως τιμωρία αλλά ως μέσο πειθαρχίας και εσωτερικής γαλήνης [8]. Βέβαια οι διαταραχές του ύπνου, όπως το ροχαλητό και οι άπνοιες στον ύπνο απότελουν σοβαρό σήμα κινδύνου και απαιτούν έγκαιρη ιατρική αντιμετώπιση.

Το τέταρτο προειδοποιητικό σημάδι σχετίζεται με τη σχέση μας με το σώμα: Η συνεχής αύξηση του βάρους και η υπερβολική κατανάλωση ανθυγιεινών τροφών. Ο Ιπποκράτης, ο πατέρας της ιατρικής, είχε ήδη από την αρχαιότητα υπογραμμίσει ότι η υγεία στηρίζεται στην ισορροπία: «Η τροφή σου είναι το φάρμακό σου» [9].

Ο Πλάτων στο «Τίμαιο» εξηγεί ότι το σώμα και η ψυχή είναι σε συνεχή αλληλεπίδραση και ότι η φροντίδα του ενός υποστηρίζει την αρμονία του άλλου [10]. Η σύγχρονη ψυχολογία συμφωνεί: Ο Alfred Adler (Αυστριακός ψυχίατρος, 1870–1937) πίστευε ότι η παραμέληση της σωματικής υγείας συχνά αποτελεί ένδειξη χαμηλής αυτοεκτίμησης ή ματαιωμένων στόχων [11]. Η χριστιανική πίστη βλέπει το σώμα ως «ναό του Αγίου Πνεύματος», πράγμα που σημαίνει ότι η φροντίδα του αποτελεί πνευματικό καθήκον και όχι εγωιστική πράξη [12]. Η αδιάκοπη κατανάλωση πρόχειρου φαγητού, παρά τις προφανείς συνέπειες, αποκαλύπτει συχνά μια μορφή εσωτερικού κενού ή παρηγοριάς μέσω της τροφής, κάτι που απαιτεί αυτογνωσία και αλλαγή στάσης.

Τέλος, το πέμπτο «καμπανάκι κινδύνου» είναι η τάση να αποδίδουμε τις αποτυχίες μας σε άλλους ανθρώπους. Ο Σωκράτης, δια του Πλάτωνος, δίδασκε ότι μια ζωή που δεν έχει ελεγχθεί, δεν έχει εξεταστεί, δεν έχει διερευνηθεί  (ανεξέταστος βίος) δεν αξίζει να βιώνεται, και πως η αναζήτηση της αλήθειας μέσα μας είναι το πρώτο βήμα προς τη σοφία [10]. Ο Επίκτητος υπογράμμισε ότι αν αποδίδουμε στους άλλους την ευθύνη για όσα συμβαίνουν στη ζωή μας, παραμένουμε δέσμιοι των παθών μας [2]. Ο Carl Gustav Jung επίσης μίλησε για τη «σκιά», το κομμάτι του εαυτού που προβάλλουμε στους άλλους για να αποφύγουμε την εσωτερική σύγκρουση [5]. Η ψυχή «θεραπεύεται», κατά τον Jung, μόνο όταν αναλαμβάνει την ευθύνη για τον εαυτό της. Στη χριστιανική παράδοση, η αυτομεμψία είναι βασικό στοιχείο της πνευματικής προόδου και δεν συνδέεται με ενοχή, αλλά με απελευθέρωση: Η παραδοχή του λάθους οδηγεί στη μετάνοια και στη μεταμόρφωση [13].

Όλα αυτά τα «καμπανάκια ή σήματα κινδύνου» δείχνουν ότι ο άνθρωπος δεν ζει σε κενό. Είναι ενταγμένος σε ένα πλέγμα σχέσεων, συνηθειών, αξιών και δυνατοτήτων. Όταν κάποιο από αυτά διαταράσσεται, η ζωή μάς προειδοποιεί. Ο Αριστοτέλης μιλά για το «εὖ ζῆν», που απαιτεί συνεχή προσπάθεια και αναστοχασμό [1]. Οι κλασικοί ψυχολόγοι επισημαίνουν ότι η ανάπτυξη της προσωπικότητας προϋποθέτει ειλικρινή αναμέτρηση με τα προβλήματά μας, όχι φυγή από αυτά. Η χριστιανική πίστη προσθέτει ότι η ανθρώπινη πορεία έχει βαθύτερο νόημα, όταν καλλιεργείται με ταπεινοφροσύνη, ευθύνη και πνευματική διάκριση.

Συνεπώς, τα σήματα κινδύνου δεν είναι εχθροί αλλά οδηγοί. Μας καλούν να σταματήσουμε, να δούμε καθαρά, να επανεξετάσουμε τον εαυτό μας και να χτίσουμε μια ζωή πιο υγιή, πιο ισορροπημένη και πιο συνειδητή — μια ζωή αντάξια της ανθρώπινης αξιοπρέπειας όπως την είδαν οι αρχαίοι, οι ψυχολόγοι και οι πνευματικές παραδόσεις.

Βιβλιογραφική Τεκμηρίωση

1.Αριστοτέλης. Ηθικά Νικομάχεια. Μετάφραση από τα αρχαία ελληνικά: Δημήτρης Λυπουρλής. Αθήνα: Εκδόσεις Κάκτος; 1999.

2.Επίκτητος. Εγχειρίδιον. Μετάφραση: Γιώργος Λογγός. Αθήνα: Εκδόσεις Ζήτρος; 2009.

3.James W. The Principles of Psychology. New York: Henry Holt & Company; 1890.

4.Ξενοφών. Οικονομικός. Μετάφραση-σχόλια: Δημήτρης Κ. Γιάγκος. Αθήνα: Εκδόσεις Εστία; 2004.

5.Jung CG. Modern Man in Search of a Soul. Transl. by W.S. Dell & C.F. Baynes. New York: Harcourt Brace; 1933.

6.Αγία Γραφή. Καινή Διαθήκη. Αθήνα: Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος; 2003..

7.Φρόιντ Σ. Η ερμηνεία των ονείρων. Μετάφραση: Τάκης Καμπύλης. Αθήνα: Εκδόσεις Τύποφωτο; 1994.

8.Benedict of Nursia. The Rule of St. Benedict. Transl. by Timothy Fry. Collegeville, MN: Liturgical Press; 1981.

9.Ιπποκράτης. Περί διαίτης. Στο: Ιπποκράτης. Επιλογή από τα Ιπποκρατικά κείμενα. Μετάφραση από τα αρχαία ελληνικά, εισαγωγή, σχόλια: Γεώργιος Ζωγραφίδης. Αθήνα: Εκδόσεις Κάκτος; 2008. σσ. 157-205.

10.Πλάτων. Τίμαιος. Μετάφραση, εισαγωγή, σχόλια: Κωνσταντίνος Δ. Γεωργούλης. Αθήνα: Εκδόσεις Κάκτος; 2011.

11.Άντλερ Α. Κατανοώντας τη φύση του ανθρώπου. Μετάφραση: Σταύρος Μάρκου. Αθήνα: Εκδόσεις Παπαζήση; 2007.

12.Αγία Γραφή. Καινή Διαθήκη – Α΄ Επιστολή προς Κορινθίους. Αθήνα: Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος; 2003.

13.Ιωάννης της Κλίμακος. Κλίμαξ. Μετάφραση: Βασίλειος Μηταξάκης. Αθήνα: Εκδόσεις Ακρίτας; 2019.

Σημείωση: Το παρόν επιστημονικό άρθρο γράφτηκε για λόγους ενημέρωσης των ιατρών και των λοιπών επιστημόνων υγείας και δεν αποτελεί  μέσο διάγνωσης ή αντιμετώπισης ή πρόληψης ασθενειών, ούτε αποτελεί ιατρική συμβουλή για ασθενείς, από τον συγγραφέα ή τους συγγραφείς του άρθρου.

Την ευθύνη της διάγνωσης, θεραπείας και πρόληψης των ασθενειών τις έχει μόνον ο θεράπων ιατρός του κάθε ασθενούς, αφού πρώτα κάνει προσεκτικά ακριβή διάγνωση.
Γιαυτό συνιστάται η αποφυγή της αυθαίρετης εφαρμογής ιατρικών πληροφοριών από μη ιατρούς. Τα συμπληρώματα διατροφής δεν είναι φάρμακα, αλλά μπορεί να χορηγούνται συμπληρωματικά, χωρίς να παραιτούνται οι ασθενείς από  τις αποδεκτές υπό της ιατρικής επιστήμης θεραπείες ή θεραπευτικές τεχνικές και μεθόδους, που γίνονται, όταν χρειάζονται, υπό ιατρική καθοδήγηση,  παρακολούθηση και ευθύνη. Οι παρατιθέμενες διαφημίσεις εξυπηρετούν της δαπάνες συντήρησης της παρούσας ιστοσελίδας 

Το παρόν άρθρο προστατεύεται από το Νόμο 2121/1993 και 4481/2017 για την πνευματική ιδιοκτησία. Η ολική ή μερική αντιγραφή του παρόντος επιστημονικού άρθρου χωρίς τη γραπτή έγκριση του Δρ Δημητρίου Ν. Γκέλη θεωρείται κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας και διώκεται βάσει της νομοθεσίας.