Επιτυχία Υποψηφίου

Μια σεμνή ζωή φέρνει περισσότερη ευτυχία από μια ανήσυχη ζωή στην ασυνείδητη επιδίωξη της επιτυχίας (Άλμπερτ Αϊνστάιν)

Η αναζήτηση της ευτυχίας αποτελεί ένα από τα πιο διαχρονικά ζητήματα της ανθρώπινης ύπαρξης. Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, οι άνθρωποι προσπαθούν να ορίσουν τι είναι η ευτυχία και πώς μπορεί να επιτευχθεί. Στον σύγχρονο κόσμο, η επιτυχία συχνά ταυτίζεται με την κοινωνική αναγνώριση, τον πλούτο και τη δύναμη. Ωστόσο, αυτή η συνεχής και αγχώδης επιδίωξη εξωτερικών στόχων οδηγεί συχνά σε ανικανοποίητο, άγχος και εσωτερική κενότητα. Αντίθετα, μια σεμνή ζωή — δηλαδή μια ζωή απλή, αυτάρκης και συνειδητή— μπορεί να προσφέρει γνήσια και σταθερή ευτυχία. Η θέση αυτή υποστηρίζεται από την αρχαιοελληνική φιλοσοφία, τη χριστιανική διδασκαλία και ακόμη από στοχαστές της νεότερης εποχής, όπως ο Albert Einstein και ο Mark Twain.

Η έννοια της ευτυχίας στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία

Στην αρχαία Ελλάδα, η ευτυχία (εὐδαιμονία) θεωρούνταν το ύψιστο αγαθό και ο τελικός σκοπός της ανθρώπινης ζωής. Για τον Αριστοτέλη, η ευδαιμονία δεν ήταν αποτέλεσμα τύχης, αλλά προϊόν αρετής και ορθής πράξης. Στα Ηθικά Νικομάχεια, ο Αριστοτέλης υποστηρίζει ότι η ευδαιμονία βρίσκεται στην ενέργεια της ψυχής σύμφωνα με την αρετή [1]. Δεν συνδέεται με εξωτερικά αγαθά όπως ο πλούτος ή η δόξα, αλλά με την εσωτερική αρμονία του ανθρώπου που ζει με μέτρο και λογική. Ο μετρημένος, σεμνός βίος, μακριά από υπερβολές και πάθη, οδηγεί στην ευστάθεια της ψυχής, δηλαδή στη γνήσια ευτυχία.

Παρόμοια, ο Επίκουρος υποστήριζε ότι η αληθινή ευτυχία δεν βρίσκεται στις απολαύσεις και στις επιτυχίες, αλλά στην απουσία πόνου και ταραχής της ψυχής (αταραξία) [2]. Η ηδονή, σύμφωνα με εκείνον, δεν είναι η αχαλίνωτη απόλαυση, αλλά η φυσική κατάσταση της ηρεμίας που προκύπτει, όταν ο άνθρωπος ικανοποιεί τις φυσικές και απαραίτητές του ανάγκες και αποφεύγει τις περιττές. Η επιδίωξη της εξωτερικής επιτυχίας είναι, κατά τον Επίκουρο, πηγή ταραχής, διότι εξαρτάται από πράγματα εκτός του ελέγχου μας.

Ο Σωκράτης δίδασκε ότι η γνώση του εαυτού και η ηθική ζωή οδηγούν στην ευδαιμονία. Ο γνωστός του λόγος «ὁ ἀνεξέταστος βίος οὐ βιωτὸς ἀνθρώπῳ», που σημαίνει : Η ζωή που δεν εξετάζεται δεν αξίζει να τη ζει κανείς» δείχνει πως η ζωή χωρίς αυτογνωσία και ηθική αναζήτηση είναι κενή [3]. Η σεμνότητα, ως στάση ζωής, πηγάζει από την επίγνωση των ορίων του ανθρώπου και από την κατανόηση ότι η σοφία δεν βρίσκεται στην υπεροψία αλλά στην ταπεινότητα της γνώσης[2].

Οι Στωικοί φιλόσοφοι, όπως ο Επίκτητος και ο Μάρκος Αυρήλιος, δίδασκαν ότι η ευτυχία εξαρτάται αποκλειστικά από την εσωτερική μας στάση και όχι από τις εξωτερικές συνθήκες [4]. 

Ο Επίκτητος έλεγε: «Δεν είναι τα πράγματα που μας ταράζουν, αλλά η γνώμη που έχουμε για τα πράγματα». Ο άνθρωπος που ζει σεμνά, με αυτοκυριαρχία και λογική, παραμένει ήρεμος ακόμα και μέσα στις δυσκολίες[4].

Η σεμνότητα ως αρετή στη χριστιανική διδασκαλία

Η χριστιανική θρησκεία προσδίδει βαθύ πνευματικό περιεχόμενο στην έννοια της σεμνότητας. Ο Χριστός, στη Επί του Όρους Ομιλία, ευλογεί τους «πραείς» και τους «καθαρούς τη καρδία», υποσχόμενος ότι αυτοί θα κληρονομήσουν τη Βασιλεία των Ουρανών (Κατά Ματθαίον, ε΄ 5–8) [5]. Η σεμνότητα εδώ δεν είναι απλώς κοινωνική στάση, αλλά τρόπος ύπαρξης που χαρακτηρίζεται από ταπεινοφροσύνη, εγκράτεια και αγάπη.

Στην Πατερική παράδοση, ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος και άλλοι Πατέρες της Εκκλησίας τόνισαν ότι η ευτυχία του ανθρώπου δεν βρίσκεται στην επιτυχία ή στα υλικά αγαθά, αλλά στην ένωση με τον Θεό και στη γαλήνη της ψυχής [6]. Η επίγνωση της ματαιότητας των κοσμικών επιδιώξεων οδηγεί στη χαρά της απλότητας, στην ηρεμία που γεννά η πίστη και η αγάπη.

Ο Απόστολος Παύλος υπογράμμισε τη σημασία της αυτάρκειας, γράφοντας: “Ἔμαθον ἐν οἷς εἰμι, αὐτάρκης εἶναι” («Έμαθα να είμαι αυτάρκης σε όσα έχω)» (Φιλιππησίους δ΄ 11) [7]. Η αυτάρκεια, ως έκφραση πνευματικής ωριμότητας, είναι η βάση μιας σεμνής ζωής που οδηγεί στην ελευθερία από τα πάθη και την εξάρτηση από την ύλη.

3. Η μαρτυρία του Albert Einstein (1879 – 1955)

Η αξία της σεμνότητας δεν περιορίζεται στη φιλοσοφία και τη θρησκεία. Ο μεγάλος φυσικός Albert Einstein απέδειξε με τη ζωή και τα λόγια του ότι η απλότητα είναι πηγή ευτυχίας και σοφίας. Όταν το 1922 βρισκόταν στην Ιαπωνία, έμαθε πως θα τιμηθεί με το βραβείο Νόμπελ. Κατά τη διαμονή του στο ξενοδοχείο Imperial του Τόκιο, θέλησε να δώσει φιλοδώρημα σε έναν υπάλληλο, αλλά εκείνος αρνήθηκε, καθώς στην ιαπωνική κουλτούρα δεν υπήρχε αυτή η πρακτική. Τότε ο Einstein, για να εκφράσει την ευγνωμοσύνη του, του έδωσε ένα σημείωμα στο οποίο έγραψε:
«Μια σεμνή ζωή φέρνει περισσότερη ευτυχία από μια ανήσυχη ζωή στην ασυνείδητη επιδίωξη της επιτυχίας» [8].

Το σημείωμα αυτό πουλήθηκε δεκαετίες αργότερα για πάνω από 1.600.000 δολάρια, όμως η αξία του δεν έγκειται στο χρηματικό ποσό, αλλά στο βαθύ μήνυμα που περιέχει. Ο Einstein αναγνώρισε πως η αληθινή ευτυχία δεν εξαρτάται από εξωτερικές επιτυχίες, αλλά από την εσωτερική ηρεμία, τη συνείδηση και την ισορροπία του ανθρώπου. Όπως ο ίδιος είχε πει σε άλλη περίσταση: «Όποιος θέλει να ζήσει μια ευτυχισμένη ζωή, πρέπει να τη συνδέσει με έναν σκοπό, όχι με ανθρώπους ή πράγματα» [9].

Η σοφία του Mark Twain (1835 –1910)

Ο Αμερικανός συγγραφέας Mark Twain, γνωστός για το οξύ χιούμορ και τη φιλοσοφική του σκέψη, συμμερίζεται την ίδια κοσμοθεωρία. Είχε γράψει:
«Καλοί φίλοι, καλά βιβλία και μια ήσυχη συνείδηση — αυτή είναι η ιδανική ζωή» [10].

Στη φράση αυτή συνοψίζεται το νόημα της σεμνότητας: η ευτυχία προκύπτει από τις απλές και αυθεντικές σχέσεις, την καλλιέργεια του νου και την ηθική καθαρότητα. Ο Twain, όπως και οι φιλόσοφοι και οι χριστιανοί διδάσκαλοι, απορρίπτει τη ματαιότητα της υπερβολικής φιλοδοξίας. Η ήρεμη συνείδηση, που δεν βαραίνεται από ενοχές ή άγχος, είναι πιο πολύτιμη από οποιαδήποτε εξωτερική επιτυχία. Η εσωτερική αρμονία και η αίσθηση ηθικής συνέπειας (peace of mind) αποτελούν ισχυρότερους δείκτες ευτυχίας από τα εξωτερικά κίνητρα όπως πλούτος ή κοινωνική αναγνώριση[11].

Η παγίδα της ασυνείδητης επιδίωξης της επιτυχίας

Στον σύγχρονο κόσμο, η επιτυχία προβάλλεται ως ύψιστο ιδανικό. Ο άνθρωπος καλείται να αποδεικνύει συνεχώς την αξία του, να συγκρίνεται με τους άλλους και να κατακτά ολοένα περισσότερα. Αυτή η ασυνείδητη επιδίωξη της επιτυχίας οδηγεί συχνά σε άγχος, αποξένωση και απώλεια νοήματος. Ο Πλάτων, στην Πολιτεία, περιγράφει τον τύραννο ως τον πιο δυστυχή άνθρωπο, διότι είναι δούλος των παθών του [12]. Παρόμοια, ο Χριστός προειδοποιεί: «Τί γὰρ ὠφεληθήσεται ἄνθρωπος ἐὰν τὸν κόσμον ὅλον κερδήσῃ, τὴν δὲ ψυχὴν αὐτοῦ ζημιωθῇ (Τι όφελος έχει ο άνθρωπος αν κερδίσει όλο τον κόσμο, αλλά χάσει την ψυχή του;)» (Κατά Ματθαίον, ιστ΄ 26) [5].

Η σύγχρονη ψυχολογία επιβεβαιώνει ότι η υπερβολική ενασχόληση με την κοινωνική επιτυχία συνδέεται με αυξημένα επίπεδα άγχους και κατάθλιψης, ενώ η σεμνότητα και η ευγνωμοσύνη σχετίζονται με αυξημένη ψυχική ευεξία [13]. Η απλή ζωή δεν είναι ένδειξη έλλειψης φιλοδοξίας, αλλά επιλογή συνειδητής ζωής με νόημα.

Συμπέρασμα

Από τον Αριστοτέλη και τον Επίκουρο έως τον Χριστό, τον Einstein και τον Twain, η σεμνότητα αναδεικνύεται ως κοινός παρονομαστής της ευτυχίας. Η σεμνή ζωή δεν σημαίνει παραίτηση από τη δράση, αλλά απελευθέρωση από την τυραννία της υπερβολής και του εγωισμού. Η ευτυχία δεν βρίσκεται στην εξωτερική λάμψη, αλλά στην εσωτερική ειρήνη.

Μπορεί κανείς να αγοράσει ένα καλό στρώμα, αλλά όχι έναν καλό ύπνο· ένα όμορφο σπίτι, αλλά όχι μια ευτυχισμένη οικογένεια. Η πραγματική ευτυχία είναι ανεκτίμητη — και, όπως έγραψε ο Einstein, αξίζει πολύ περισσότερο από «1.600.000 δολάρια».

Βιβλιογραφική Τεκμηρίωση

1.Αριστοτέλης. Ηθικά Νικομάχεια. Αθήνα: Νομική Βιβλιοθήκη; 1993.

2.Επίκουρος. Επιστολή προς Μενοικέα: Περί ευτυχίας. Αθήνα: Περίπλους; 2001.

3.Πλάτων. Απολογία Σωκράτους. Αθήνα: Εκδόσεις Πατάκη; 2002.

4.Επίκτητος. Εγχειρίδιον – Αποσπάσματα. Αθήνα: Εκδόσεις Κάκτος. 1994

5.Η Αγία Γραφή: Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο, ε΄5–8. Αθήνα: Αποστολική Διακονία; 2000.

6.Ιωάννης Χρυσόστομος. Ομιλίες επί του Κατά Ματθαίον Ευαγγελίου. Αθήνα: «Το Βυζάντιον» – Εκδ. ΕΠΕ «Γρηγόριος ο Παλαμάς»; 1990.

7.Η Αγία Γραφή. Επιστολή προς Φιλιππησίους. Αθήνα: Αποστολική Διακονία; 2000

8.Einstein A. Imperial Hotel Note, Tokyo, 1922. In: Associated Press Report. Jerusalem: Winner’s Auctions; 2017

9.Albert Einstein. If you want to live a happy life, tie it to a goal, not to people or things. In: Calaprice A, editor. The Ultimate Quotable Einstein. Princeton: Princeton University Press; 2011.

10.Twain ML. Good friends, good books and a sleepy conscience: this is the ideal life. 1900? [quote]. Available from: https://quotation.io/quote/good-friends-good-books-sleepy-conscience-454

11.Ryan RM, Deci EL. Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist. 2000;55(1):68–78.

12.Πλάτων. Πολιτεία. Αθήνα: Ζήτρος; 2006

13. Emmons RA, McCullough ME. Counting blessings versus burdens: An experimental investigation of gratitude and subjective well-being in daily life. Journal of Personality and Social Psychology. 2003;84(2):377-389.

Σημείωση: Το παρόν επιστημονικό άρθρο γράφτηκε για λόγους ενημέρωσης των ιατρών και των λοιπών επιστημόνων υγείας και δεν αποτελεί  μέσο διάγνωσης ή αντιμετώπισης ή πρόληψης ασθενειών, ούτε αποτελεί ιατρική συμβουλή για ασθενείς, από τον συγγραφέα ή τους συγγραφείς του άρθρου.

Την ευθύνη της διάγνωσης, θεραπείας και πρόληψης των ασθενειών τις έχει μόνον ο θεράπων ιατρός του κάθε ασθενούς, αφού πρώτα κάνει προσεκτικά ακριβή διάγνωση.
Γιαυτό συνιστάται η αποφυγή της αυθαίρετης εφαρμογής ιατρικών πληροφοριών από μη ιατρούς. Τα συμπληρώματα διατροφής δεν είναι φάρμακα, αλλά μπορεί να χορηγούνται συμπληρωματικά, χωρίς να παραιτούνται οι ασθενείς από  τις αποδεκτές υπό της ιατρικής επιστήμης θεραπείες ή θεραπευτικές τεχνικές και μεθόδους, που γίνονται, όταν χρειάζονται, υπό ιατρική καθοδήγηση,  παρακολούθηση και ευθύνη. Οι παρατιθέμενες διαφημίσεις εξυπηρετούν της δαπάνες συντήρησης της παρούσας ιστοσελίδας 

Το παρόν άρθρο προστατεύεται από το Νόμο 2121/1993 και 4481/2017 για την πνευματική ιδιοκτησία. Η ολική ή μερική αντιγραφή του παρόντος επιστημονικού άρθρου χωρίς τη γραπτή έγκριση του Δρ Δημητρίου Ν. Γκέλη θεωρείται κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας και διώκεται βάσει της νομοθεσίας.