Επιτυχία Υποψηφίου

Μελέτα όχι επειδή πρέπει, αλλά επειδή η γνώση σου δίνει δύναμη

Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης (MD, ORL, DDS, PhD)

Η Δύναμη της Γνώσης: Μια Πράξη Ελευθερίας, Όχι Καθήκοντος

Σε έναν κόσμο που κυριαρχεί η νοοτροπία του «πρέπει» , η πρόταση «Μελέτα όχι επειδή πρέπει, αλλά επειδή η γνώση σου δίνει δύναμη» αποτελεί μια επαναστατική δήλωση. Δεν είναι απλά μια συμβουλή για αποτελεσματικότητα, είναι μια φιλοσοφία ζωής που ανατρέπει τη συμβατική αντίληψη για τη μάθηση ως καθήκον, εξωτερικά επιβληθέντος, και την αναδεικνύει ως πηγή εσωτερικής ενδυνάμωσης και αυτοπραγμάτωσης.

Η μελέτη, όταν σταματά να είναι μια απλή επιλογή καθήκοντος και μεταμορφώνεται σε μια συνειδητή αναζήτηση κατανόησης, γίνεται το πιο ισχυρό εργαλείο που διαθέτει ο άνθρωπος: ένα εργαλείο που απελευθερώνει, προστατεύει, δημιουργεί και τελικά ορίζει.

Η συμβατική εκπαίδευση, δυστυχώς, έχει εντάξει βαθιά στη συλλογική μας συνείδηση την ιδέα της μάθησης ως υποχρέωσης [1]. Μια σειρά από «πρέπει»: πρέπει να περάσουμε τις εξετάσεις, πρέπει να πάρουμε το πτυχίο, πρέπει να καλύψουμε την ύλη, πρέπει να ικανοποιήσουμε τους γονείς ή τους καθηγητές. Αυτό το μοντέλο μετατρέπει τη γνώση σε νόμισμα συναλλαγής, σε μέσο για έναν εξωτερικό στόχο. Η διαδικασία γίνεται κουραστική, μηχανική, και συχνά εφήμερη. Ό,τι μαθαίνεται «για την εξέταση» τείνει να ξεχαστεί μόλις αυτή ολοκληρωθεί. Η εγγενής αξία και η χαρά της ανακάλυψης χάνονται κάτω από το βάρος του επιτακτηρίου. Αποτέλεσμα είναι να συνδέουμε τη μελέτη με στρες, ανάγκη και ανταγωνισμό, αντί με περιέργεια, ικανοποίηση και ανάπτυξη [2].

Η αλλαγή προοπτικής που προτείνει η φράση είναι ριζική: η μελέτη ως πράξη αυτοδιάθεσης και ισχύος. Ποια είναι, λοιπόν, η δύναμη που προσφέρει η γνώση;

Πρώτα απ’ όλα, δύναμη ελευθερίας. Η γνώση απελευθερώνει από το σκοτάδι της άγνοιας, από τα δεσμά των προκαταλήψεων και της παραπληροφόρησης. Ένα άτομο που κατανοεί τα βασικά οικονομικά είναι λιγότερο πιθανό να εκμεταλλευτεί. Όποιος γνωρίζει την ιστορία του τόπου του μπορεί να αναλύει κριτικά το παρόν και να μην επαναλαμβάνει τα λάθη του παρελθόντος [3]. Η γνώση της φυσικής επιστήμης σε απελευθερώνει από τη δεισιδαιμονία και σε κάνει να καταλαβαίνεις τους νόμους που διέπουν το σύμπαν.   Αυτή η ελευθερία είναι πνευματική: σου δίνει την ικανότητα να σκέφτεσαι ανεξάρτητα, να αμφισβητείς αυταπόδεικτες «αλήθειες» και να χαράζεις το δικό σου μονοπάτι.  Ο Ρωμαίος ποιητής της αρχαιότητας Βιργίλιος έγραψε:, «Felix, qui potuit rerum cognoscere causas» (Ευτυχισμένος εκείνος που μπόρεσε να γνωρίσει τις αιτίες των πραγμάτων) [4]. Αυτή η ανεξάρτητη σκέψη είναι θεμελιώδης για την αληθινή δημοκρατία και την προσωπική αυτονομία [5].

Δεύτερον, η γνώση προσφέρει δύναμη προστασίας και αυτοεξασφάλισης. Στον σύγχρονο, πολύπλοκο κόσμο, η άγνοια είναι ένα τρωτό σημείο. Γνωρίζοντας τα δικαιώματά σου ως πολίτη, καταναλωτή ή ασφαλισμένου, μπορείς να υπερασπιστείς τον εαυτό σου. Η ψηφιακή παιδεία σε προστατεύει από απάτες και απόπειρες χειραγώγησης. Η γνώση για την υγεία και τη διατροφή είναι το πιο σημαντικό προληπτικό μέτρο για το σώμα σου. Σε ένα επαγγελματικό περιβάλλον, η συνεχής μάθηση και η απόκτηση νέων δεξιοτήτων είναι το ασπίδα απέναντι στην απαξίωση και την ανεργία. Δεν είναι απλώς «βελτίωση του βιογραφικού», είναι η ενεργητική άμυνα της επαγγελματικής σου ύπαρξης, ένα στοιχείο κρίσιμης ικανότητας για την ανθρώπινη ευημερία [6].

Τρίτον, υπάρχει η δύναμη της δημιουργίας και της καινοτομίας. Η γνώση είναι το πρώτο υλικό κάθε δημιουργικής πράξης. Όταν η μελέτη οδηγείται από πάθος και όχι από υποχρέωση, τότε οι συνδέσεις γίνονται πιο εύκολες. Μια ιδέα από τη βιολογία μπορεί να εμπνεύσει μια καινοτόμο αρχιτεκτονική λύση. Η μελέτη της φιλοσοφίας μπορεί να οδηγήσει σε ένα καταπληκτικό μυθιστόρημα. Η γνώση χτίζει ένα τεράστιο ψηφιδοθέσιο στο μυαλό, από το οποίο μπορεί να αναδυθεί κάτι πρωτότυπο. Όλοι οι μεγάλοι εφευρέτες, καλλιτέχνες και επιχειρηματίες ήταν, πρωτίστως, άνθρωποι με ακόρεστη περιέργεια που μελέτησαν τον κόσμο γύρω τους. Όχι επειδή τους το έλεγε κάποιος, αλλά για να ικανοποιήσουν ένα εσωτερικό όραμα. Αυτή η κατάσταση βέλτιστης εμπλοκής και εστίασης είναι αυτό που ο Ούγγρο-Αμερικανός ψυχολόγος  Mihaly Csikszentmihalyi ονομάζει «ροή» (flow), δηλαδή: Την ψυχική κατάσταση πλήρους απορρόφησης σε μια δραστηριότητα, όπου το άτομο χάνει την αίσθηση του χρόνου, λειτουργεί στο μέγιστο των δυνατοτήτων του και βιώνει βαθιά ικανοποίηση. [6].

Τέταρτον, η γνώση δίνει δύναμη συνδεσιμότητας και ενσυναίσθησης. Μελετώντας λογοτεχνία, ιστορία διαφορετικών πολιτισμών, κοινωνιολογία ή ψυχολογία, δεν αποκτούμε απλά δεδομένα. Αποκτούμε την ικανότητα να βλέπουμε τον κόσμο μέσα από τα μάτια ενός άλλου. Αυτή η «θεωρητική αποθήκη εμπειριών» διευρύνει το πνευματικό μας ορίζοντα, διαλύει στερεότυπα και ενισχύει την ανθρώπινη σύνδεση [7]. Η γνώση, επομένως, γίνεται ένα γέφυρωμα προς τον συνάνθρωπο, προς το παρελθόν και προς τις πολύπλοκες πραγματικότητες του παρόντος. Μας κάνει λιγότερο μοναδικούς και περισσότερο μέλη μιας πολύπλευρης ανθρωπότητας, καλλιεργώντας αυτό που η φιλόσοφος Μάρθα Νούσμπαμ ονομάζει «φαντασία του πολίτη» [7].

Πώς, λοιπόν, μπορούμε να μετατοπισθούμε από το «πρέπει» στο «θέλω, γιατί με ενδυναμώνει»;

Το κλειδί βρίσκεται στην περιέργεια και στην αυτογνωσία. Σημασία έχει να εντοπίσουμε τα πεδία που μας «ανάβουν», που ξυπνούν το ερώτημα «γιατί;» ή «πώς;» μέσα μας. Μπορεί να είναι η αστροφυσική, η ιστορία της τέχνης, η κηπουρική, η προγραμματισμός ή η γλωσσολογία. Η μελέτη πρέπει να ξεκινά από αυτό το σημείο εμπιστοσύνης [8]. Στη συνέχεια, η εμπειρία της δύναμης που προσφέρει η γνώση θα τροφοδοτήσει τον κύκλο: καταλαβαίνω κάτι και αυτό με κάνει να νιώθω πιο ικανός, πιο συνδεδεμένος, πιο ζωντανός. Αυτή η εσωτερική ανταμοιβή είναι πολύ πιο ισχυρή από οποιοδήποτε βαθμό ή έπαινο [1, 2]. Είναι καίρια να αναπτύξουμε μια «ανάπτυξη νοοτροπίας» (growth mindset) [9], όπου οι προκλήσεις και η διαδικασία της μάθησης τιμώνται περισσότερο από τη στιγμιαία επιτυχία.

Πρακτικά, αυτό μπορεί να σημαίνει να διαβάζουμε ένα βιβλίο εκτός σχολικού προγράμματος από καθαρό ενδιαφέρον, να παρακολουθούμε διαδικτυακά μαθήματα  για ένα θέμα που πάντα μας διήγειρε την προσοχή και το ενδιαφέρον,  να πειραματιζόμαστε, να κάνουμε ερωτήσεις και να μην φοβόμαστε το «δεν ξέρω». Σημαίνει να προσεγγίζουμε ακόμη και τα απαραίτητα (και βαρετά) μαθήματα με ένα διαφορετικό φιλτράρισμα: «Τι μπορώ να πάρω από αυτό που θα με κάνει πιο εύστοχο, πιο ενημερωμένο, πιο ελεύθερο;» Απαιτεί μια κριτική προσοχή στην ίδια την εκπαιδευτική διαδικασία, μετασχηματίζοντάς την από μια «τραπεζική» κατάθεση γνώσης σε έναν διάλογο απελευθέρωσης [10].

Συμπερασματικά, η πρόσκληση «Μελέτα όχι επειδή πρέπει, αλλά επειδή η γνώση σου δίνει δύναμη» είναι μια πρόσκληση για πνευματική επανάσταση. Είναι το περίγραμμα μιας ζωής που δεν οδηγείται από εξωτερικές απαιτήσεις, αλλά από μια ενεργητική, αδιάσπαστη διάθεση για κατανόησης και ανάπτυξη. Η γνώση που αποκτάται με αυτό το πνεύμα δεν είναι φορτίο, είναι φτερά. Δεν είναι φυλακή, είναι ένα εργαλείο διάσχισης των τοίχων της άγνοιας. Σε ενδυναμώνει να διαπραγματεύεσαι τον κόσμο με σθένος, να συμβάλεις σε αυτόν με πρωτότυπο τρόπο και, το σημαντικότερο, να γνωρίσεις τον εαυτό σου και τις δυνατότητές του βαθύτερα. Στο τέλος, η πραγματική δύναμη δεν είναι να γνωρίζεις απαντήσεις, αλλά να έχεις την ελευθερία και το θάρρος να αναζητάς συνεχώς ερωτήσεις. Αυτή είναι η υπέρτατη δύναμη που προσφέρει η μελέτη: η δύναμη να είσαι πλήρως άνθρωπος, ελεύθερος και αυτοκυβερνημένος [5].

Βιβλιογραφική τεκμηρίωση

1. Deci EL, Ryan RM. The “What” and “Why” of Goal Pursuits: Human Needs and the Self-Determination of Behavior. Psychol Inq. 2000;11(4):227-68.
2. Pink DH. Drive: The Surprising Truth About What Motivates Us. New York: Riverhead Books; 2009.
3. Harari YN. Sapiens: A Brief History of Humankind. London: Harvill Secker; 2011.
4. Georgics. Book 2, 490 BC.
5. Sen A. Development as Freedom. Oxford: Oxford University Press; 1999.
6. Csikszentmihalyi M. Flow: The Psychology of Optimal Experience. New York: Harper & Row; 1990.
7. Nussbaum MC. Cultivating Humanity: A Classical Defense of Reform in Liberal Education. Cambridge: Harvard University Press; 1997.
8. Robinson K, Aronica L. The Element: How Finding Your Passion Changes Everything. New York: Viking Penguin; 2009.
9. Dweck CS. Mindset: The New Psychology of Success. New York: Random House; 2006.
10. Freire P. Pedagogy of the Oppressed. New York: Continuum; 1970.
11. 

 

Σημείωση: Το παρόν επιστημονικό άρθρο γράφτηκε για λόγους ενημέρωσης των ιατρών και των λοιπών επιστημόνων υγείας και δεν αποτελεί  μέσο διάγνωσης ή αντιμετώπισης ή πρόληψης ασθενειών, ούτε αποτελεί ιατρική συμβουλή για ασθενείς, από τον συγγραφέα ή τους συγγραφείς του άρθρου.

Την ευθύνη της διάγνωσης, θεραπείας και πρόληψης των ασθενειών τις έχει μόνον ο θεράπων ιατρός του κάθε ασθενούς, αφού πρώτα κάνει προσεκτικά ακριβή διάγνωση.
Γιαυτό συνιστάται η αποφυγή της αυθαίρετης εφαρμογής ιατρικών πληροφοριών από μη ιατρούς. Τα συμπληρώματα διατροφής δεν είναι φάρμακα, αλλά μπορεί να χορηγούνται συμπληρωματικά, χωρίς να παραιτούνται οι ασθενείς από  τις αποδεκτές υπό της ιατρικής επιστήμης θεραπείες ή θεραπευτικές τεχνικές και μεθόδους, που γίνονται, όταν χρειάζονται, υπό ιατρική καθοδήγηση,  παρακολούθηση και ευθύνη. Οι παρατιθέμενες διαφημίσεις εξυπηρετούν της δαπάνες συντήρησης της παρούσας ιστοσελίδας 

Το παρόν άρθρο προστατεύεται από το Νόμο 2121/1993 και 4481/2017 για την πνευματική ιδιοκτησία. Η ολική ή μερική αντιγραφή του παρόντος επιστημονικού άρθρου χωρίς τη γραπτή έγκριση του Δρ Δημητρίου Ν. Γκέλη θεωρείται κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας και διώκεται βάσει της νομοθεσίας.