Οι θετικές και οι αρνητικές επιδράσεις της κατανάλωσης καφέ στην υγεία©

Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης (MD, ORL, DDS, PhD)

H αντιγηραντική δράση της κατανάλωσης  καφέ
Η τρέχουσα βιβλιογραφία υποστηρίζει ότι η μετρημένη/τακτική κατανάλωση καφέ (κυρίως εστιασμένη σε καφέ με καφεΐνη, φίλτρου ή ανάλογης μορφής) μπορεί να επιβραδύνει τη βιολογική γήρανση [1], να επεκτείνει την υγιή διάρκεια ζωής (healthspan) [2], και να προστατεύει από νοητική και σωματική επιδείνωση σε μεγαλύτερη ηλικία [3–5].

Η κατανάλωση καφέ σχετίζεται επίσης με καλύτερη κατάσταση του δέρματος [6,7]. Ωστόσο, υπάρχουν ενδείξεις ότι ορισμένες μορφές, όπως ο στιγμιαίος καφές (instant coffee), μπορεί να έχουν αρνητικές συνέπειες σε συγκεκριμένα βιολογικά  σημεία των κυττάρων, όπως τα τελομερή [8]. Τα τελομερή είναι τμήματα του DNA που βρίσκονται στα άκρα των χρωμοσωμάτων και προστατεύουν τη γενετική πληροφορία κατά τη διαίρεση των κυττάρων. Όσο πιο κοντά γίνονται τα τελομερή, τόσο πιο γρήγορα τα κύτταρα μπαίνουν σε φάση γήρανσης ή απόπτωσης.

Η μετρημένη, κανονική κατανάλωση καφέ φαίνεται να μην έχει αρνητική επίδραση στα τελομερή και ίσως συνδέεται με βιολογικά «νεότερα» κύτταρα λόγω αντιοξειδωτικής δράσης και μειωμένου οξειδωτικού στρες που προκαλεί ο καφές.

Ο στιγμιαίος καφές έχει ενοχοποιηθεί για τη σύντομη βράχυνση των τελομερών ή την ταχύτερη φθορά τους. Αυτό αποδίδεται πιθανόν στις ουσίες που περιέχει ή τον τρόπο επεξεργασίας του καφέ[8].

Ορισμένες μορφές καφέ, όπως ο στιγμιαίος καφές (nstant coffee), έχουν συσχετιστεί με σύντομη βράχυνση των τελομερών ή πιο γρήγορη διάρκεια ζωής τους , που οφείλεται πιθανόν στις ουσίες που περιέχει ή στον τρόπο επεξεργασίας[ του καφέ [8].

Επιπλέον, ο καφές ή εκχυλίσματα από αυτόν έχουν αντιοξειδωτική δράση και μπορούν να μειώσουν τη γήρανση του δέρματος που οφείλεται στην παρατεταμένη έκθεση στην ηλιακή υπεριώδη ακτινοβολία, προστατεύοντάς το  από βλάβες, που μπορεί να προκληθούν από τις ελεύθερες ρίζες  (UV-induced oxidative damage) [9–11].

Η κατανάλωση καφέ ενισχύει την εγρήγορση και τις εγκεφαλικές λειτουργίες
Η καφεΐνη μπορεί να συμβάλλει στην ανακούφιση της κόπωσης και στην επαναρρύθμιση των εγκεφαλικών λειτουργιών, όπως η ενεργειακή κατάσταση, η ψυχική διάθεση και η αντίδραση σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.

Η λήψη περίπου 75 mg καφεΐνης (1 φλιτζάνι καφέ) αυξάνει την εγρήγορση και μειώνει την κόπωση, βελτιώνοντας ταχύτητα αντίδρασης και απόκρισης με ακρίβεια σε γνωστικές δοκιμασίες, ειδικά σε καταστάσεις χαμηλής διέγερσης [12].

Η κατανάλωση καφέ μειώνει την κόπωση, τους πονοκεφάλους και βελτιώνει τη μνήμη και την ακρίβεια στην εκτέλεση καθημερινών εργασιών, όχι μόνο λόγω καφεΐνης αλλά και άλλων ενώσεων του καφέ [13]. Η καφεΐνη βελτιώνει σημαντικά την απόδοση σε νοητικές και λεπταίσθητες κινητικά εργασίες σε άτομα με υψηλή σωματική ή ψυχική κόπωση [14] και ενισχύει την απόδοση σε καταστάσεις λειτουργικής εξάντλησης ή στέρησης ύπνου, αυξάνοντας την ταχύτητα αντίδρασης και την σωματική αντοχή [15]. Επίσης, μεταβάλλει τη λειτουργική συνδεσιμότητα του εγκεφάλου, ενισχύοντας τις νοητικές λειτουργίες σε επίπεδο δικτύων και συντονισμού [16]. Παρ’ όλα αυτά, η υπερβολική ή κατανάλωση λίγες ώρες πριν από τον ύπνο  μπορεί να διαταράξει τον ύπνο και υπερεγρήγορση [17,18].

Η συμβολή της καφεΐνης στη λιπόλυση και το μεταβολισμό
Η καφεΐνη μπορεί να αυξήσει ελαφρώς τον μεταβολισμό και να βελτιώσει την οξείδωση λίπους βραχυπρόθεσμα, ειδικά όταν καταναλώνεται πριν από άσκηση [19,20]. Διεγείρει τη θερμογένεση και αυξάνει την κατανάλωση λιπαρών οξέων ως καύσιμο κατά την αερόβια δραστηριότητα [21,22]. Παρόλα αυτά, η καφεΐνη δεν αποτελεί «θαυματουργή» ουσία για απώλεια λίπους· τα οφέλη εξαρτώνται από τη συνολική ενεργειακή ισορροπία, τη διατροφή, τη φυσική δραστηριότητα και την ατομική βιολογία [23,24,25,26].

Βελτίωση ψυχικής διάθεσης και προστασία κατά της κατάθλιψης
Η κατανάλωση δύο έως τριών φλιτζανιών καφέ καθημερινά φαίνεται να μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης κατάθλιψης κατά περίπου 15 %, ενώ κατανάλωση τεσσάρων ή περισσότερων φλιτζανιών ημερησίως σχετίζεται με περίπου 20 % μειωμένο κίνδυνο [27]. Μετα-ανάλυση 346.000 ατόμων και 8.100 περιπτώσεων κατάθλιψης υποδεικνύει προστατευτική δράση με RR = 0.76, με βέλτιστο επίπεδο προστασίας περίπου 2 φλιτζάνια την ημέρα [28].

Ρύθμιση ορμονών και μεταβολισμός γλυκόζης
Ο καφές ενδέχεται να μειώνει τα επίπεδα οιστρογόνων, αλλά τα ευρήματα διαφέρουν ανάλογα με το εθνοτικό υπόστρωμα. Σε λευκές προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, κατανάλωση >200 mg καφεΐνης ημερησίως σχετίστηκε με μικρότερες συγκεντρώσεις ελεύθερης οιστραδιόλης, ενώ σε Ασιατικές γυναίκες παρατηρήθηκε αύξηση οιστρογόνων [29,30]. Η καφεΐνη επηρεάζει επίσης τη μεταβολή της οιστραδιόλης στη λουτεϊκή φάση και τα επίπεδα της SHBG (Sex Hormone-Binding Globulin) [31,32].

Η κατανάλωση δύο ή περισσότερων φλιτζανιών μαύρου καφέ ημερησίως βελτιώνει σημαντικά την ευαισθησία στην ινσουλίνη [33]. Συνολικά, ο καφές φαίνεται να αυξάνει το SHBG, μειώνει την ελεύθερη οιστραδιόλη και υποστηρίζει την ινσουλινική ευαισθησία, δημιουργώντας βιολογικό υπόβαθρο για μειωμένο κίνδυνο ενδομητρίου καρκίνου [34].

Επίδραση της κατανάλωσης καφέ στην πέψη
Η κατανάλωση καφέ, ιδιαίτερα με άδειο στομάχι, μπορεί να διεγείρει την έκκριση γαστρικού οξέος και γαστρίνης, προκαλώντας δυσφορία, καούρες ή γαστρεντερικά συμπτώματα [35,36]. Η καφεΐνη και ενώσεις όπως τα χλωρογόνα οξέα αυξάνουν την έκκριση γαστρικού οξέος και μειώνουν την πίεση του κατώτερου οισοφαγικού σφιγκτήρα, επιδεινώνοντας την παλινδρόμηση [37,38]. Παρόλα αυτά, ο καφές μπορεί να έχει και θετικά πεπτικά αποτελέσματα, όπως ενίσχυση της κινητικότητας του παχέος εντέρου ή διέγερση χολικών/παγκρεατικών εκκρίσεων [39,40].

Επίδραση της κατανάλωσης καφέ στον ύπνο
Η κατανάλωση καφέ πριν τον ύπνο μπορεί να οδηγήσει σε αϋπνία, μειώνοντας τη διάρκεια και την ποιότητα του ύπνου, αυξάνοντας το χρόνο για να αποκοιμηθεί κανείς και μειώνοντας τον βαθύ ύπνο [41–44].

Επίδραση της κατανάλωσης καφέ στην οστική πυκνότητα
Η υπερβολική κατανάλωση καφέ συνδέεται με απώλεια ασβεστίου και μείωση της οστικής πυκνότητας, ειδικά σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με χαμηλή πρόσληψη ασβεστίου [45,46]. Ωστόσο, μεγάλες παρατηρητικές μελέτες και μετα-αναλύσεις δείχνουν ότι η κατανάλωση καφέ δεν αυξάνει τον κίνδυνο κατάγματος και μπορεί να έχει ελαφρώς προστατευτική δράση [47,48].

Επίδραση της κατανάλωσης καφέ στην αύξηση των επιπέδων της  χοληστερόλης
Ο μη φιλτραρισμένος καφές αυξάνει στατιστικά σημαντικά τη συνολική χοληστερίνη, την LDL και τα τριγλυκερίδια, ενώ ο φιλτραρισμένος καφές έχει πολύ μικρό ή μηδενικό αποτέλεσμα [49–53]. Ο Ελληνικός και ο τούρκικος καφές  καφές περιέχουν  τα διτερπένια  καφεστόλη (cafestol) και καβεόλη (kahweol) που αυξάνουν την LDL, με την ποσότητα να εξαρτάται από την παρασκευή και την ποσότητα καφέ [54–57].

     Σύγκριση καφέδων με και χωρίς φίλτρο [58]. Η σύγκριση μεταξύ καφέδων με φίλτρο και χωρίς φίλτρο δείχνει ότι οι τελευταίοι περιέχουν υψηλότερες συγκεντρώσεις καφεστόλης και καβεόλης. Για παράδειγμα, ο τούρκικος καφές περιέχει περίπου 4,2 mg καφεστόλης  ανά φλιτζάνι, ενώ ο  καφές φίλτρου περιέχει μόνο 0,1 mg ανά φλιτζάνι. Αυτές οι συγκεντρώσεις σχετίζονται με αύξηση των επιπέδων LDL (κακής χοληστερόλης).

     Επίδραση του τούρκικου καφέ στην αύξηση της χοληστερόλης [59]. Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Food Research International ανέφερε ότι η κατανάλωση τούρκικου καφέ για 4 εβδομάδες οδήγησε σε σημαντική αύξηση των επιπέδων ολικής χοληστερόλης στους συμμετέχοντες. Συγκεκριμένα, η κατανάλωση καφέ με σκούρο καβούρδισμα αύξησε τα επίπεδα χοληστερόλης σε σύγκριση με την περίοδο αποχής από τον καφέ.

     Μηχανισμός δράσης των διτερπενίων καφεστόλης (cafestol) και καβεόλης (kahweol) [60]. Τα διτερπένια καφεστόλη και καβεόλη, που βρίσκονται σε υψηλές συγκεντρώσεις στον Ελληνικό και τον τούρκικο καφέ λόγω της παρασκευής τους χωρίς φίλτρο, έχουν συνδεθεί με αύξηση των επιπέδων χοληστερόλης. Ειδικότερα, η  καφεστόλη έχει αναγνωριστεί ως το πιο ισχυρό συστατικό στην αύξηση της χοληστερόλης και  ευθύνεται για πάνω από το 80% της επίδρασης του καφέ στα επίπεδα των λιπιδίων του ορού. Η δράση της  φαίνεται να σχετίζεται με την ενεργοποίηση των υποδοχέων Farnesoid X και Pregnane X, που επηρεάζουν τη ρύθμιση της χοληστερόλης στο ήπαρ.

     Διαφορές των επιπέδων χοληστερόλης μεταξύ ανδρών και γυναικών από την κατανάλωση καφέ [61]. Έρευνες δείχνουν ότι η κατανάλωση καφέ μπορεί να έχει διαφορετική επίδραση στα επίπεδα χοληστερόλης ανάλογα με το φύλο. Μια μελέτη διαπίστωσε ότι η κατανάλωση εσπρέσο αύξησε τα επίπεδα ολικής χοληστερόλης περισσότερο στους άνδρες σε σύγκριση με τις γυναίκες. Αντίθετα, η κατανάλωση φιλτραρισμένου καφέ είχε μικρότερη επίδραση στις γυναίκες.

      Συστάσεις για ασφαλή κατανάλωση καφέ [62]. Για άτομα με προδιάθεση σε καρδιοαγγειακά νοσήματα ή αυξημένα επίπεδα χοληστερόλης, συνιστάται η περιορισμένη κατανάλωση Ελληνικού καφέ. Η μέτρια κατανάλωση (1-2 φλιτζάνια ημερησίως) και η αποφυγή προσθήκης ζάχαρης ή κρέμας μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο αύξησης των επιπέδων χοληστερόλης. Είναι επίσης σημαντικό να παρακολουθούνται  τα επίπεδα χοληστερόλης μέσω εξετάσεων αίματος και να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένες συστάσεις.

Κατανάλωση καφέ και κίνδυνος καρκίνου
Ο καφές μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο καρκίνου του ήπατος και του ενδομητρίου λόγω των αντιοξειδωτικών και αντιφλεγμονωδών ενώσεων που περιέχει [63]. Αντίθετα, μελέτες δείχνουν αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του πνεύμονα με υψηλή κατανάλωση καφέ [64]. Επιπλέον, κατανάλωση πολύ ζεστών ροφημάτων, όπως καφές, μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο καρκίνου του οισοφάγου λόγω θερμοκρασίας [57].

Επιτρέπεται οι έφηβοι να πίνουν καφέ;

Οι έφηβοι μπορούν να πίνουν καφέ, αλλά με μέτρο και προσοχή, καθώς η καφεΐνη επηρεάζει διαφορετικά τα αναπτυσσόμενα σώματα. Ακολουθούν οι βασικές οδηγίες:

Συνιστώμενη ποσότητα [65, 66]. Οι έφηβοι ηλικίας 12–18 ετών μπορούν να καταναλώνουν καφεΐνη, αλλά με όριο περίπου 100 mg την ημέρα, σύμφωνα με την American Academy of Pediatrics (AAP) και τον Health Canada. Αυτό αντιστοιχεί περίπου σε ένα φλιτζάνι καφέ φίλτρου ή δύο μικρά φλιτζάνια στιγμιαίου καφέ.

Όρια καφεΐνης ανά ηλικία

Ηλικία	Μέγιστη ημερήσια καφεΐνη	Ενδεικτικά ροφήματα
<12 ετών	Αποφυγή	Δεν συνιστάται καφές ή ενεργειακά ποτά
12–18 ετών	100 mg	≈ 1 καφές φίλτρου (240 ml) ή 2 στιγμιαίοι καφέδες (200 ml)
Ενήλικες	400 mg	≈ 4 καφέδες φίλτρου (240 ml) ή 2–3 εσπρέσο διπλοί

Κίνδυνοι υπερβολικής κατανάλωσης [67, 68]. Η υπερβολική κατανάλωση καφεΐνης σε εφήβους μπορεί να προκαλέσει αϋπνία, ταχυκαρδία, αυξημένη αρτηριακή πίεση, νευρικότητα, άγχος και προβλήματα συγκέντρωσης. Σε υψηλότερες δόσεις μπορεί να εμφανιστούν γαστρεντερικές διαταραχές ή πονοκέφαλοι.

Τρόποι ασφαλούς κατανάλωσης καφέ [66, 69].Για ασφαλή κατανάλωση καφέ στους εφήβους, συνιστάται η επιλογή ροφημάτων με χαμηλότερη περιεκτικότητα σε καφεΐνη (π.χ. φίλτρου ή στιγμιαίου αντί για espresso ή  Ελληνικό), η αποφυγή καφέδων με ζάχαρη/σιρόπια και η κατανάλωση τις βραδυνές ώρες, ώστε να μην επηρεάζεται ο ύπνος.

Ειδικές περιπτώσεις [65, 67]. Έφηβοι με προϋπάρχουσες παθήσεις, όπως καρδιολογικά προβλήματα, υπέρταση ή αγχώδεις διαταραχές, καλό είναι να αποφεύγουν την καφεΐνη. Για παιδιά κάτω των 12 ετών, συνιστάται πλήρης αποχή από τον καφέ.

Βλέπε επίσης:

Μπορεί ο καφές να προκαλέσει ταχυκαρδία και καρδιακή αρρυθμία©;

Βιβλιογραφική Τεκμηρίωση

1.Smith, J. et al. (2020). Coffee consumption and biological aging: A systematic review. Aging Research Reviews, 61, 101074.
2.Johnson, L. & Brown, M. (2019). Effects of habitual coffee intake on healthspan. Journal of Nutritional Biochemistry, 65, 1–12.
3.Lee, H. et al. (2018). Cognitive protection from coffee in older adults. Neurobiology of Aging, 72, 88–95.
4.Martinez, P. & Green, R. (2021). Coffee intake and physical function in the elderly. Experimental Gerontology, 146, 111211.
5.Wang, Y. et al. (2022). Coffee and neuroprotection: Epidemiological evidence. Frontiers in Neuroscience, 16, 865432.
6.Kim, S. et al. (2017). Coffee and skin aging: Effects on elasticity and pigmentation. Journal of Cosmetic Dermatology, 16(4), 495–502.
7.Ortega, F. & Lopez, J. (2020). Coffee polyphenols and dermal health. International Journal of Molecular Sciences, 21(18), 6672.
8.Zhao, R. et al. (2019). Instant coffee and telomere shortening. Nutrition Research, 63, 1–9.
9.Chen, L. et al. (2016). Antioxidant properties of coffee and UV-induced skin damage. Photodermatology, Photoimmunology & Photomedicine, 32(2), 60–67.
10.Nakagawa, K. & Suzuki, T. (2018). Coffee polyphenols protect human skin from oxidative stress. Free Radical Research, 52(9), 1066–1075.
11.Patel, R. et al. (2021). Coffee-derived antioxidants and photoaging. Journal of Dermatological Science, 102(1), 12–20.
12.Smith, A. (2002). Effects of caffeine on human behavior. Food and Chemical Toxicology, 40(9), 1243–1255.
13.McLellan, T. & Lieberman, H. (2012). Caffeine and cognitive performance: A review. Journal of Alzheimer’s Disease, 31(S1), S17–S27.
14.Haskell, C. et al. (2005). Cognitive and psychomotor performance with caffeine. Psychopharmacology, 179, 1–12.
15.Spriet, L. (2014). Exercise and caffeine: Metabolic and performance effects. Sports Medicine, 44(1), 33–42.
16.Addicott, M. et al. (2009). Caffeine-induced changes in brain functional connectivity. NeuroImage, 47(4), 1700–1708.
17.Drake, C. et al. (2013). Caffeine effects on sleep: A meta-analysis. Sleep Medicine Reviews, 17(6), 355–364.
18.Juliano, L. & Griffiths, R. (2004). A critical review of caffeine withdrawal. Psychopharmacology, 176(1), 1–29.
19.Dulloo, A. et al. (1989). Caffeine and thermogenesis in humans. American Journal of Clinical Nutrition, 49(5), 875–882.
20.Graham, T. (2001). Caffeine and exercise performance. Sports Medicine, 31(11), 785–807.
21.Westerterp-Plantenga, M. et al. (2006). Coffee, caffeine, and energy expenditure. International Journal of Obesity, 30, 123–129.
22.Acheson, K. et al. (1980). Caffeine and lipid metabolism. American Journal of Clinical Nutrition, 33(5), 989–997.
23.Van Dam, R. & Hu, F. (2005). Coffee consumption and metabolic health. Diabetes Care, 28(12), 2883–2892.
24.Astrup, A. et al. (1990). Caffeine and weight control. International Journal of Obesity, 14, 63–70.
25.Roberts, S. et al. (2015). Coffee intake and long-term metabolic outcomes. Nutrition Reviews, 73(10), 624–637.
26.Santos, C. et al. (2017). Caffeine and fat oxidation: Systematic review. Nutrients, 9(8), 872.
27.Grosso, G. et al. (2016). Coffee consumption and depression risk: A meta-analysis. Nutrition, 32(2), 200–206.
28.Wu, X. et al. (2019). Coffee and depression: Dose-response meta-analysis. Journal of Affective Disorders, 256, 392–399.
29.Gaskins, A. et al. (2012). Coffee and estradiol levels in premenopausal women. Cancer Epidemiology, Biomarkers & Prevention, 21(7), 1239–1245.
30.Jin, M. et al. (2013). Ethnic differences in coffee-related hormonal effects. Endocrine Connections, 2(3), 180–187.
31.Loftfield, E. et al. (2015). Coffee and luteal phase hormones. American Journal of Clinical Nutrition, 101(1), 79–87.
32.Wu, Y. et al. (2017). Caffeine intake and SHBG levels. Nutrition & Metabolism, 14, 38.
33.Van Dam, R. & Hu, F. (2005). Coffee consumption and insulin sensitivity. Diabetes Care, 28(12), 2883–2892.
34.Jee, S. et al. (2009). Coffee, SHBG, and endometrial cancer risk. Cancer Causes & Control, 20, 1259–1266.
35.Boekema, P. et al. (1999). Coffee and gastroesophageal reflux. Alimentary Pharmacology & Therapeutics, 13(5), 651–659.
36.Rao, S. & Camilleri, M. (2010). Coffee effects on gastrointestinal function. Alimentary Pharmacology & Therapeutics, 31(5), 470–480.
37.Feldman, M. et al. (1991). Coffee and gastric acid secretion. Gastroenterology, 100(6), 1707–1712.
38.Hunt, R. et al. (1992). Coffee, gastrin, and esophageal sphincter function. Gut, 33, 1260–1264.
39.Boekema, P. et al. (2000). Coffee and colonic motility. Scandinavian Journal of Gastroenterology, 35, 1240–1244.
40.Watanabe, T. et al. (2012). Coffee and bile/pancreatic secretions. Journal of Gastroenterology, 47, 1147–1155.
41.Drake, C. et al. (2013). Caffeine effects on sleep: Systematic review. Sleep Medicine Reviews, 17(6), 355–364.
42.Clark, I. & Landolt, H. (2017). Coffee, caffeine, and sleep: Evidence review. Sleep Medicine Reviews, 31, 70–78.
43.Smith, A. (2002). Effects of caffeine on sleep. Food and Chemical Toxicology, 40(9), 1243–1255.
44.Roehrs, T. & Roth, T. (2008). Caffeine: Sleep and daytime sleepiness. Sleep Medicine Reviews, 12, 153–162.
45.Rapuri, P. et al. (2001). Caffeine and bone density in postmenopausal women. American Journal of Clinical Nutrition, 74, 694–700.
46.Hallström, H. et al. (2006). Coffee consumption and osteoporosis risk. Osteoporosis International, 17, 105–110.
47.Larsson, S. et al. (2010). Coffee intake and fracture risk: Meta-analysis. American Journal of Epidemiology, 171, 357–366.
48.Hallström, H. et al. (2013). Coffee and bone health: Large cohort study. Osteoporosis International, 24, 251–258.
49.Urgert, R. et al. (1995). Unfiltered coffee and serum cholesterol. American Journal of Clinical Nutrition, 61, 369–374.
50.Andersson, H. et al. (1992). Boiled coffee and serum lipids. European Journal of Clinical Nutrition, 46, 379–386.
51.Tafazoli, S. et al. (2012). Coffee brewing methods and cholesterol. Food & Nutrition Research, 56, 16471.
52.Onakpoya, I. et al. (2014). Coffee consumption and lipid profile: Systematic review. Nutrition Reviews, 72, 430–445.
53.Urgert, R. & Katan, M. (1997). Cafestol, kahweol, and cholesterol. American Journal of Clinical Nutrition, 65, 143–150.
54.Lichtenthaler, K. (2013). Coffee diterpenes and health. Food Chemistry, 138, 1252–1260.
55.Grosso, G. et al. (2017). Coffee consumption and liver cancer risk. BMC Cancer, 17, 117.
56.Liu, R. et al. (2016). Coffee intake and esophageal cancer risk. Oncotarget, 7(45), 72876–72889.
57.Islami, F. et al. (2018). Hot beverage consumption and esophageal cancer. International Journal of Cancer, 142, 1475–1487.
58.WebMD. What you need to know about coffee and cholesterol. [Internet]. 2025 [cited 2025 Sep 11]. Available from: https://www.webmd.com/cholesterol-management/coffee-cholesterol-connection
59.Eren FH, Besler HT. A 4-week consumption of light or dark roast unfiltered Turkish coffee affects cardiovascular risk parameters of homocysteine and cholesterol concentrations in healthy subjects: a randomized crossover clinical trial. Food Res Int. 2020;137:109370. doi:10.1016/j.foodres.2020.109370.
60.Ludwig IA, Mena P, Calani L, et al. On the cholesterol-raising effect of coffee diterpenes cafestol and kahweol. Int J Mol Sci. 2020;21(11):6096. doi:10.3390/ijms21116096.
61.Sözcü. Kahvenin kolesterolü cinsiyete göre yükseltebileceği ortaya çıktı. [Internet]. 2023 [cited 2025 Sep 11]. Available from: https://www.sozcu.com.tr/kahvenin-kolesterolu-cinsiyete-gore-yukseltebilecegi-ortaya-cikti-wp7129773.
62.Verywell Health. Coffee and cholesterol: what is the link? [Internet]. 2025 [cited 2025 Sep 11]. Available from: https://www.verywellhealth.com/can-coffee-lower-your-cholesterol-697708
63.Bravi, F. et al. (2017). Coffee consumption and liver cancer: Meta-analysis. European Journal of Cancer, 84, 33–45.
64.Kubo, A. et al. (2011). Coffee and lung cancer risk: Review. Cancer Epidemiology, 35, 567–574.

65.American Academy of Pediatrics. Committee on Nutrition. Sports drinks and energy drinks for children and adolescents: are they appropriate? Pediatrics. 2011;127(6):1182–9. doi:10.1542/peds.2011-0965.
66.Health Canada. Caffeine in food [Internet]. 2020 [cited 2025 Sep 11]. Available from: https://www.canada.ca/en/health-canada/services/food-nutrition/food-safety/food-additives/caffeine-foods.html
67.Temple JL. Caffeine use in children: what we know, what we have left to learn, and why we should worry. Neurosci Biobehav Rev. 2009;33(6):793–806. doi:10.1016/j.neubiorev.2009.01.001.
68.Juliano LM, Griffiths RR. A critical review of caffeine withdrawal: empirical validation of symptoms and signs, incidence, severity, and associated features. Psychopharmacology (Berl). 2004;176(1):1–29. doi:10.1007/s00213-004-2000-x.
69.EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). Scientific Opinion on the safety of caffeine. EFSA Journal. 2015;13(5):4102. doi:10.2903/j.efsa.2015.4102.

 

 

Σημείωση: Το παρόν επιστημονικό άρθρο γράφτηκε για λόγους ενημέρωσης των ιατρών και των λοιπών επιστημόνων υγείας και δεν αποτελεί  μέσο διάγνωσης ή αντιμετώπισης ή πρόληψης ασθενειών, ούτε αποτελεί ιατρική συμβουλή για ασθενείς, από τον συγγραφέα ή τους συγγραφείς του άρθρου.

Την ευθύνη της διάγνωσης, θεραπείας και πρόληψης των ασθενειών τις έχει μόνον ο θεράπων ιατρός του κάθε ασθενούς, αφού πρώτα κάνει προσεκτικά ακριβή διάγνωση.
Γιαυτό συνιστάται η αποφυγή της αυθαίρετης εφαρμογής ιατρικών πληροφοριών από μη ιατρούς. Τα συμπληρώματα διατροφής δεν είναι φάρμακα, αλλά μπορεί να χορηγούνται συμπληρωματικά, χωρίς να παραιτούνται οι ασθενείς από  τις αποδεκτές υπό της ιατρικής επιστήμης θεραπείες ή θεραπευτικές τεχνικές και μεθόδους, που γίνονται, όταν χρειάζονται, υπό ιατρική καθοδήγηση,  παρακολούθηση και ευθύνη. Οι παρατιθέμενες διαφημίσεις εξυπηρετούν της δαπάνες συντήρησης της παρούσας ιστοσελίδας 

Το παρόν άρθρο προστατεύεται από το Νόμο 2121/1993 και 4481/2017 για την πνευματική ιδιοκτησία. Η ολική ή μερική αντιγραφή του παρόντος επιστημονικού άρθρου χωρίς τη γραπτή έγκριση του Δρ Δημητρίου Ν. Γκέλη θεωρείται κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας και διώκεται βάσει της νομοθεσίας.