Επιτυχία Υποψηφίου

Η αποτυχία στις εισαγωγικές εξετάσεις ως πιθανός παράγοντας ψυχικού τραύματος©

Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης (MD, ORL, DDS, PhD)

Η αποτυχία στις εισαγωγικές εξετάσεις αποτελεί μια κρίσιμη εμπειρία ζωής, η οποία, υπό ορισμένες συνθήκες, δύναται να προκαλέσει ψυχικό τραύμα. Το ψυχικό τραύμα ορίζεται ως η συναισθηματική και ψυχολογική απόκριση σε ένα γεγονός που υπερβαίνει την ικανότητα του ατόμου να το επεξεργαστεί και να το ενσωματώσει στην εμπειρία του με τρόπο προσαρμοστικό [1].

Η βιωματική ένταση της αποτυχίας εξαρτάται από μια σειρά παραγόντων, όπως η υποκειμενική σημασία που αποδίδει το άτομο στο γεγονός, το επίπεδο ψυχικής ανθεκτικότητας, καθώς και η ύπαρξη ή απουσία υποστηρικτικού περιβάλλοντος [2]. Όταν η επιτυχία στις εξετάσεις συνδέεται με την προσωπική αξία ή την κοινωνική αποδοχή, η αποτυχία ενδέχεται να βιωθεί ως απειλή προς την ταυτότητα και την αυτοεκτίμηση, δημιουργώντας συναισθήματα ανεπάρκειας, ντροπής και απόρριψης [3].

Σε νευροβιολογικό επίπεδο, το ψυχικό τραύμα σχετίζεται με τη δυσλειτουργία βασικών εγκεφαλικών δομών, όπως η αμυγδαλή, ο ιππόκαμπος και ο προμετωπιαίος φλοιός [4]. Η υπερδραστηριότητα της αμυγδαλής ενισχύει τις συναισθηματικές αντιδράσεις φόβου και άγχους, ενώ η μειωμένη λειτουργία του προμετωπιαίου φλοιού περιορίζει την ικανότητα γνωστικής ρύθμισης των συναισθημάτων [5]. Ο ιππόκαμπος, υπεύθυνος για την οργάνωση και αποθήκευση της μνήμης, μπορεί επίσης να επηρεαστεί, με αποτέλεσμα τη δυσκολία επεξεργασίας και ενσωμάτωσης της τραυματικής εμπειρίας [6].

Έρευνες έχουν δείξει ότι γεγονότα αξιολογικά μεν «κοινωνικά συνηθισμένα», αλλά ψυχολογικά επιβαρυντικά – όπως η σχολική αποτυχία ή η αποτυχία στις εξετάσεις – μπορούν να λειτουργήσουν ως ψυχοτραυματικοί στρεσογόνοι παράγοντες, ειδικά σε εφήβους με υψηλά επίπεδα τελειομανίας ή εξωτερικής πίεσης [7]. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η αποτυχία δεν βιώνεται απλώς ως φυσιολογική ματαίωση, αλλά ως «κατάρρευση» της αίσθησης ελέγχου και αυτοαποτελεσματικότητας.

Ωστόσο, η αποτυχία δεν οδηγεί πάντοτε σε τραυματική εμπειρία. Συχνά μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία προσωπικής ανάπτυξης και αναδόμησης του εαυτού, εφόσον το άτομο υποστηριχθεί επαρκώς και μπορέσει να επεξεργαστεί το γεγονός με λειτουργικό τρόπο [8]. Η ύπαρξη υποστηρικτικού κοινωνικού πλαισίου και η ανάπτυξη δεξιοτήτων συναισθηματικής ρύθμισης μπορούν να μειώσουν σημαντικά τον κίνδυνο ψυχοτραυματικής επίδρασης [9].

Το υποστηρικτικό κοινωνικό πλαίσιο λειτουργεί ως προστατευτικός παράγοντας απέναντι στο άγχος και την απογοήτευση που απορρέουν από μια αποτυχία. Η παρουσία γονέων, φίλων ή εκπαιδευτικών που επιδεικνύουν αποδοχή και κατανόηση συμβάλλει στη μείωση του αισθήματος ανεπάρκειας και ενισχύει το αίσθημα ασφάλειας [10]. Έρευνες δείχνουν ότι η κοινωνική υποστήριξη διευκολύνει τη γνωστική και συναισθηματική επεξεργασία του γεγονότος, μειώνοντας την πιθανότητα εμφάνισης τραυματικών αντιδράσεων [11]. Η αποτυχίες αποτελούν σημαντικους παράγοντες βελτίωσης τηςαυτογνωσίας, απόκτησης εμπειριών και μηχανισμούς αποφυγής μελλοντικών λαθών στην πορεία της ζωής του κάθε ανθρώπου

Παράλληλα, η ανάπτυξη δεξιοτήτων συναισθηματικής ρύθμισης βοηθά το άτομο να αναγνωρίσει, να αποδεχθεί και να διαχειριστεί τα αρνητικά συναισθήματα που συνοδεύουν την αποτυχία [12]. Η ενσυνειδητότητα (mindfulness), η γνωστική αναπλαισίωση και η αυτο-συμπόνια αποτελούν τεχνικές που ενισχύουν την ψυχική ανθεκτικότητα [13,14]. Μέσω αυτών, το άτομο μπορεί να μετατρέψει την αποτυχία από απειλή σε ευκαιρία μάθησης και αυτογνωσίας [15].

Επιπλέον, η δυνατότητα να αποδίδει νόημα στην εμπειρία μειώνει τον ψυχοτραυματικό της αντίκτυπο. Όταν η αποτυχία ενσωματώνεται στο προσωπικό αφήγημα ως σημείο εξέλιξης και όχι ως απόδειξη ανικανότητας, το άτομο μπορεί να βιώσει ψυχική ενδυνάμωση και ανάπτυξη [16].

Συνοψίζοντας, η αποτυχία στις εισαγωγικές εξετάσεις μπορεί να αποτελέσει δυνητικά τραυματική εμπειρία όταν βιώνεται ως απειλή προς την ταυτότητα και την αυτοεκτίμηση του ατόμου, ιδιαίτερα σε συνθήκες υψηλής κοινωνικής ή οικογενειακής πίεσης. Η έγκαιρη ψυχολογική υποστήριξη, η ύπαρξη υποστηρικτικού περιβάλλοντος και η καλλιέργεια δεξιοτήτων συναισθηματικής ρύθμισης και ανθεκτικότητας αποτελούν ουσιώδη στοιχεία πρόληψης και αποκατάστασης [17].

Οι αποτυχίες συμβάλλουν καθοριστικά στην αυτογνωσία και τη συγκρότηση εμπειρικών μηχανισμών που περιορίζουν την επανάληψη λαθών, καθιστώντας τες αναπόσπαστο στοιχείο της δια βίου μάθησης» [18].

Βιβλιογραφική Τεκμηρίωση

1. Herman JL. Trauma and Recovery. New York: Basic Books; 1992.
2. Bonanno GA. Loss, trauma, and human resilience. Am Psychol. 2004;59(1):20–28.
3. Brown JD, Dutton KA. The thrill of victory, the complexity of defeat: Self-esteem and people’s emotional reactions to success and failure. J Pers Soc Psychol. 1995;68(4):712–722.
4. LeDoux JE. Emotion circuits in the brain. Annu Rev Neurosci. 2000;23:155–184.
5. Arnsten AFT. Stress signalling pathways that impair prefrontal cortex structure and function. Nat Rev Neurosci. 2009;10(6):410–422.
6. McEwen BS. Stress, adaptation, and disease: Allostasis and allostatic load. Ann N Y Acad Sci. 1998;840:33–44.
7. Putwain DW. Test anxiety in UK schoolchildren: Prevalence and demographic patterns. Br J Educ Psychol. 2007;77(3):579–593.
8. Tedeschi RG, Calhoun LG. Posttraumatic growth: Conceptual foundations and empirical evidence. Psychol Inq. 2004;15(1):1–18.
9. Southwick SM, Charney DS. The science of resilience: Implications for the prevention and treatment of depression. Science. 2012;338(6103):79–82.
10. Cohen S, Wills TA. Stress, social support, and the buffering hypothesis. Psychol Bull. 1985;98(2):310–57.
11. Ozbay F, Johnson DC, Dimoulas E, Morgan CA, Charney D, Southwick S. Social support and resilience to stress. Psychiatry (Edgmont). 2007;4(5):35–40.
12. Gross JJ. Emotion regulation: Current status and future prospects. Psychol Inq. 2015;26(1):1–26.
13. Neff KD. Self-compassion: An alternative conceptualization of a healthy attitude toward oneself. Self Identity. 2003;2(2):85–101.
14. Kabat-Zinn J. Mindfulness-based interventions in context: Past, present, and future. Clin Psychol Sci Pract. 2003;10(2):144–56.
15. Lazarus RS, Folkman S. Stress, Appraisal, and Coping. New York: Springer; 1984.
16. Park CL. Making sense of the meaning literature: An integrative review of meaning making and its effects on adjustment to stressful life events. Psychol Bull. 2010;136(2):257–301.
17. Southwick SM, Bonanno GA, Masten AS, Panter-Brick C, Yehuda R. Resilience definitions, theory, and challenges: Interdisciplinary perspectives. Eur J Psychotraumatol. 2014;5(1):25338.
18. Dweck CS. Mindset: The New Psychology of Success. New York: Random House; 2006.

Σημείωση: Το παρόν επιστημονικό άρθρο γράφτηκε για λόγους ενημέρωσης των ιατρών και των λοιπών επιστημόνων υγείας και δεν αποτελεί  μέσο διάγνωσης ή αντιμετώπισης ή πρόληψης ασθενειών, ούτε αποτελεί ιατρική συμβουλή για ασθενείς, από τον συγγραφέα ή τους συγγραφείς του άρθρου.

Την ευθύνη της διάγνωσης, θεραπείας και πρόληψης των ασθενειών τις έχει μόνον ο θεράπων ιατρός του κάθε ασθενούς, αφού πρώτα κάνει προσεκτικά ακριβή διάγνωση.
Γιαυτό συνιστάται η αποφυγή της αυθαίρετης εφαρμογής ιατρικών πληροφοριών από μη ιατρούς. Τα συμπληρώματα διατροφής δεν είναι φάρμακα, αλλά μπορεί να χορηγούνται συμπληρωματικά, χωρίς να παραιτούνται οι ασθενείς από  τις αποδεκτές υπό της ιατρικής επιστήμης θεραπείες ή θεραπευτικές τεχνικές και μεθόδους, που γίνονται, όταν χρειάζονται, υπό ιατρική καθοδήγηση,  παρακολούθηση και ευθύνη. Οι παρατιθέμενες διαφημίσεις εξυπηρετούν της δαπάνες συντήρησης της παρούσας ιστοσελίδας 

Το παρόν άρθρο προστατεύεται από το Νόμο 2121/1993 και 4481/2017 για την πνευματική ιδιοκτησία. Η ολική ή μερική αντιγραφή του παρόντος επιστημονικού άρθρου χωρίς τη γραπτή έγκριση του Δρ Δημητρίου Ν. Γκέλη θεωρείται κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας και διώκεται βάσει της νομοθεσίας.