Επιτυχία Υποψηφίου

Κανέλα: Διατροφικό μπαχαρικό ή θεραπευτικό μέσο;

Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης                                                                                                            Κριτική ανασκόπηση των δεδομένων έως το 2025

Περίληψη

Η κανέλα αποτελεί ένα από τα αρχαιότερα και ευρύτερα χρησιμοποιούμενα μπαχαρικά παγκοσμίως, με μακρά ιστορία χρήσης, τόσο στη διατροφή, όσο και στην παραδοσιακή ιατρική. Τα τελευταία έτη έχει προσελκύσει αυξανόμενο επιστημονικό ενδιαφέρον λόγω πιθανών μεταβολικών, αντιφλεγμονωδών και νευροπροστατευτικών ιδιοτήτων. Πειραματικές μελέτες αποδίδουν στην κανέλα αντιοξειδωτικές, ινσουλινοευαισθητοποιητικές και ανοσοτροποποιητικές δράσεις, ενώ κλινικές μελέτες έχουν εξετάσει κυρίως τον ρόλο της στον σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 και, σε μικρότερο βαθμό, στη γνωστική λειτουργία. Παρά τα ενθαρρυντικά προκλινικά δεδομένα, τα κλινικά αποτελέσματα παραμένουν περιορισμένα, ετερογενή και συχνά αντικρουόμενα. Ως εκ τούτου, οι περισσότερες επιστημονικές εταιρείες δεν συστήνουν τη χρήση κανέλας ή συμπληρωμάτων της ως θεραπευτικό μέσο. Η παρούσα κριτική ανασκόπηση συνοψίζει και αξιολογεί τα διαθέσιμα δεδομένα έως το 2025, με έμφαση στη βιολογική τεκμηρίωση, την κλινική σημασία, την ασφάλεια και τις πρακτικές συστάσεις.

Εισαγωγή

Η κανέλα (Cinnamomum spp.) προέρχεται από τον αποξηραμένο φλοιό δέντρων της οικογένειας Lauraceae και χρησιμοποιείται εδώ και χιλιάδες χρόνια ως αρωματικό και παραδοσιακό φαρμακευτικό μέσο. Ιστορικές πηγές τη συνδέουν με τη θεραπεία γαστρεντερικών διαταραχών, λοιμώξεων και μεταβολικών νοσημάτων. Κατά τις τελευταίες δύο δεκαετίες, η επιστημονική έρευνα έχει επικεντρωθεί στη διερεύνηση πιθανών μοριακών μηχανισμών δράσης της, ιδίως στον μεταβολισμό της γλυκόζης, στη ρύθμιση της φλεγμονής και στη νευροπροστασία [1,2]. Ωστόσο, η μετάφραση των προκλινικών ευρημάτων στην κλινική πράξη παραμένει αμφιλεγόμενη, γεγονός που καθιστά αναγκαία μια κριτική αξιολόγηση της ποιότητας και της κλινικής συνάφειας των διαθέσιμων δεδομένων.

Κανέλα και σακχαρώδης διαβήτης

Η κανέλα περιέχει ποικίλες βιοδραστικές ενώσεις, όπως κινναμαλδεΰδη, ευγενόλη, προκυανιδίνες και άλλα πολυφαινολικά συστατικά. Σε πειραματικά μοντέλα, οι ενώσεις αυτές έχουν συσχετιστεί με βελτίωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη, ενίσχυση της μεταφοράς γλυκόζης μέσω GLUT4, αναστολή της ηπατικής γλυκονεογένεσης και τροποποίηση φλεγμονωδών και οξειδωτικών οδών [3–5].

Πλήθος τυχαιοποιημένων κλινικών μελετών έχει διερευνήσει την επίδραση της κανέλας σε άτομα με προδιαβήτη, μεταβολικό σύνδρομο ή σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2. Μετα-αναλύσεις, συστηματικές ανασκοπήσεις και ομπρελοειδείς ανασκοπήσεις umbrella reviews καταδεικνύουν μικρές αλλά στατιστικά σημαντικές μειώσεις στη γλυκόζη νηστείας και στα τριγλυκερίδια, καθώς και οριακές μειώσεις της HbA1c σε ορισμένες μελέτες [6–9]. Οι ομπρελοειδείς ανασκοπήσεις (umbrella reviews) αποτελούν ανασκοπήσεις ανώτερου επιπέδου που συνοψίζουν, συγκρίνουν και αξιολογούν συστηματικές ανασκοπήσεις και μετα-αναλύσεις, με στόχο τη συνολική αποτίμηση της ποιότητας και της ισχύος των διαθέσιμων αποδεικτικών στοιχείων. Εντούτοις, το μέγεθος του αποτελέσματος στην HbA1c (περίπου 0,1–0,2 ποσοστιαίες μονάδες) θεωρείται κλινικά αμελητέο σε σύγκριση με τις καθιερωμένες φαρμακευτικές παρεμβάσεις [8].

Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων επιβαρύνεται από τη σημαντική ετερογένεια των μελετών, τις διαφορές στον τύπο κανέλας (Cassia έναντι Ceylon), τη δοσολογία (0,5–6 g/ημέρα), τη μορφή χορήγησης και τις συχνές μεθοδολογικές αδυναμίες, όπως μικρό μέγεθος δείγματος, σύντομη διάρκεια παρέμβασης και ανεπαρκής τυφλοποίηση [6,10], δηλαδή η ατελής ή ανύπαρκτη απόκρυψη της κατανομής της παρέμβασης από τους συμμετέχοντες, τους ερευνητές ή/και τους αξιολογητές των αποτελεσμάτων, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο μεροληψίας προσδοκίας και παρατήρησης και ενδέχεται να οδηγήσει σε υπερεκτίμηση της αποτελεσματικότητας της κανέλας. Στις μελέτες για την κανέλα, η ανεπαρκής τυφλοποίηση είναι συχνή επειδή, η κανέλα έχει έντονη οσμή και γεύση και γι’αυτό  είναι δύσκολο να παρασκευαστεί εικονικό φάρμακο (placebo) που να είναι αληθοφανές.

Ως αποτέλεσμα, οι μεγάλες επιστημονικές εταιρείες, συμπεριλαμβανομένων των ευρωπαϊκών και γερμανικών διαβητολογικών εταιρειών, δεν συστήνουν τη χρήση κανέλας ή συμπληρωμάτων της για τη ρύθμιση του σακχάρου [11].

Ασφάλεια και τοξικολογικά ζητήματα

Κεντρικό ζήτημα στη χρήση της κανέλας αποτελεί η περιεκτικότητά της σε κουμαρίνη, ιδίως στην κανέλα Cassia. Η κουμαρίνη είναι φυσική αρωματική ένωση με τεκμηριωμένη ηπατοτοξικότητα σε υψηλές και παρατεταμένες δόσεις. Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) έχει καθορίσει ανεκτή ημερήσια πρόσληψη 0,1 mg/kg σωματικού βάρους [12].

Αναλυτικές μελέτες δείχνουν ότι αρκετά συμπληρώματα κανέλας, καθώς και η συστηματική κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων κανέλας Cassia μέσω της διατροφής, μπορούν να υπερβούν το ανεκτό αυτό όριο, συχνά χωρίς επαρκή επισήμανση της περιεκτικότητας σε κουμαρίνη [13–15]. Αντίθετα, η κανέλα Κεϋλάνης (Cinnamomum verum) περιέχει σημαντικά χαμηλότερα επίπεδα κουμαρίνης και θεωρείται ασφαλέστερη επιλογή για συχνή ή μακροχρόνια κατανάλωση [12,13].

Κανέλα και νευροπροστασία

Η πιθανή νευροπροστατευτική δράση της κανέλας έχει διερευνηθεί κυρίως σε προκλινικό επίπεδο. Σε πειραματικά μοντέλα νόσου Alzheimer, εκχυλίσματα κανέλας και επιμέρους συστατικά της έχει βρεθεί ότι αναστέλλουν τη συσσώρευση β-αμυλοειδούς, μειώνουν την παθολογική φωσφορυλίωση της πρωτεΐνης tau και περιορίζουν το οξειδωτικό στρες και τη νευροφλεγμονή [16,17].

Αντίστοιχα, σε ζωικά μοντέλα νόσου Parkinson, η χορήγηση κανέλας έχει συσχετιστεί με αυξημένη έκφραση των πρωτεϊνών Parkin και DJ-1, βελτίωση της μιτοχονδριακής λειτουργίας και προστασία των ντοπαμινεργικών νευρώνων [18,19]. Παρά τα ενθαρρυντικά αυτά ευρήματα, οι διαθέσιμες κλινικές μελέτες σε ανθρώπους είναι ελάχιστες, μικρής κλίμακας και με αντικρουόμενα αποτελέσματα, χωρίς επαρκή τεκμηρίωση κλινικού οφέλους [20].

Άλλες πιθανές δράσεις

Πειραματικά και περιορισμένα κλινικά δεδομένα υποδηλώνουν πιθανές ευεργετικές επιδράσεις της κανέλας στο λιπιδαιμικό προφίλ, σε δείκτες φλεγμονής και στο εντερικό μικροβίωμα, καθώς και αντιμικροβιακή δράση έναντι βακτηρίων και μυκήτων σε συνθήκες in vitro [21–23]. Ωστόσο, τα δεδομένα αυτά παραμένουν ανεπαρκή για την εξαγωγή σαφών κλινικών συμπερασμάτων.

Διαφορές μεταξύ κανέλας Κασσία και κανέλας Κεϋλάνης

Η κανέλα που χρησιμοποιείται στη διατροφή και στη φαρμακευτική προέρχεται κυρίως από δύο ομάδες ειδών του γένους Cinnamomum: την κανέλα Κασσία (C. cassia, C. burmannii, C. loureiroi) και την κανέλα Κεϋλάνης ή «αληθινή κανέλα» (C. verum) [2,24]. Παρότι συχνά αναφέρονται συλλογικά ως «κανέλα», παρουσιάζουν ουσιώδεις διαφορές ως προς την προέλευση, τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά, τη χημική σύσταση και την ασφάλεια κατανάλωσης [2,25].

Η κανέλα Κεϋλάνης προέρχεται κυρίως από τη Σρι Λάνκα και χαρακτηρίζεται από ήπια, γλυκιά γεύση και λεπτό άρωμα, με φλοιούς ανοιχτού καφέ χρώματος και πολλαπλά λεπτά στρώματα. Αντίθετα, η κανέλα Κασσία καλλιεργείται κυρίως στην Κίνα, την Ινδονησία και το Βιετνάμ και εμφανίζει εντονότερη, πικάντικη γεύση, με παχύτερους και σκληρότερους φλοιούς σκούρου καφέ έως κοκκινωπού χρώματος [24,25]. Η σημαντικά υψηλότερη περιεκτικότητα της Κασσίας σε κουμαρίνη καθιστά τη διάκριση μεταξύ των δύο τύπων κρίσιμη για την ασφάλεια μακροχρόνιας κατανάλωσης [12,13].

Πρακτικά συμπεράσματα και συστάσεις

Η κανέλα, όταν καταναλώνεται σε φυσιολογικές μαγειρικές ποσότητες, είναι γενικά ασφαλής για υγιή άτομα. Η κανέλα Κεϋλάνης προτιμάται λόγω της χαμηλής περιεκτικότητας σε κουμαρίνη. Η χρήση υψηλών δόσεων ή συμπληρωμάτων κανέλας ενέχει πιθανούς κινδύνους, ιδιαίτερα σε άτομα με ηπατική νόσο, εγκύους και παιδιά. Με βάση τα διαθέσιμα δεδομένα, δεν συνιστάται η χρήση της κανέλας ως θεραπευτικού μέσου για τον σακχαρώδη διαβήτη ή τις νευροεκφυλιστικές νόσους, ενώ οποιαδήποτε τροποποίηση φαρμακευτικής αγωγής θα πρέπει να γίνεται αποκλειστικά υπό ιατρική καθοδήγηση[26-30].

Βιβλιογραφική Τεκμηρίωση

1. Ranasinghe P, Pigera S, Premakumara GAS, Galappaththy P, Constantine GR, Katulanda P. Medicinal properties of Cinnamomum zeylanicum (true cinnamon): a systematic review. BMC Complement Altern Med. 2013;13:275.
2. Jayaprakasha GK, Rao LJM. Chemistry, biogenesis, and biological activities of Cinnamomum zeylanicum. Crit Rev Food Sci Nutr. 2011;51(6):547–562.
3. Anderson RA. Chromium and polyphenols from cinnamon improve insulin sensitivity. Proc Nutr Soc. 2008;67(1):48–53.
4. Sheng X, Zhang Y, Gong Z, Huang C, Zang YQ. Improved insulin resistance and lipid metabolism by cinnamon extract through activation of insulin signaling pathways. Lipids Health Dis. 2008;7:26.
5. Rao PV, Gan SH. Cinnamon: a multifaceted medicinal plant. Evid Based Complement Alternat Med. 2014;2014:642942.
6. Allen RW, Schwartzman E, Baker WL, Coleman CI, Phung OJ. Cinnamon use in type 2 diabetes: a systematic review and meta-analysis. Ann Fam Med. 2013;11(5):452–459.
7. Deyno S, Eneyew K, Seyfe S, et al. Efficacy and safety of cinnamon in type 2 diabetes mellitus: a systematic review and meta-analysis. Phytother Res. 2019;33(2):343–356.
8. Zare R, et al. Effects of cinnamon supplementation on glycemic control: an umbrella review. Clin Nutr. 2023;42(4):789–799.
9. Leach MJ, Kumar S. Cinnamon for diabetes mellitus. Cochrane Database Syst Rev. 2012;9:CD007170.
10. Deutsche Diabetes Gesellschaft (DDG). Evidence-based guideline on complementary and alternative medicine in diabetes.
11. EFSA Panel on Food Additives, Flavourings, Processing Aids and Materials in Contact with Food. Coumarin in flavourings and other food ingredients. EFSA J. 2008;793:1–15.
12. Abraham K, Wöhrlin F, Lindtner O, Heinemeyer G, Lampen A. Toxicology and risk assessment of coumarin: focus on human data. Mol Nutr Food Res. 2010;54(2):228–239.
13. Food and Agriculture Organization of the United Nations. Coumarin in cinnamon and cinnamon-containing foods. FAO Food Safety Rep. 2019.
14. European Commission Joint Research Centre. Safety issues related to cinnamon-containing products on the EU market.
15. Peterson DW, George RC, Scaramozzino F, et al. Cinnamon extract inhibits tau aggregation associated with Alzheimer’s disease. J Alzheimers Dis. 2009;17(3):585–597.
16. Frydman-Marom A, Levin A, Farfara D, et al. Orally administered cinnamon extract reduces β-amyloid oligomerization. PLoS One. 2011;6(1):e16564.
17. Khasnavis S, Pahan K. Cinnamon treatment upregulates Parkin and DJ-1 and protects dopaminergic neurons. J Neuroimmune Pharmacol. 2014;9(4):481–492.
18. Jana A, Modi KK, Roy A, Anderson JA, van Breemen RB, Pahan K. Cinnamon activates Parkin and DJ-1. Neurochem Res. 2013;38(6):1275–1287.
19. Pujol A, et al. Cinnamon and cognitive function: a systematic review. 2022;14(5):1023.
20. Ranasinghe P, Jayawardena R, Pigera S, et al. Effects of cinnamon on inflammation, oxidative stress and microbiota. Nutr Res Rev. 2020;33(2):201–216.
21. Jayaprakasha GK, et al. Antimicrobial activity of cinnamon compounds. J Agric Food Chem. 2003;51(12):3621–3627.
22. Anderson RA, et al. Cinnamon polyphenols and metabolic health. J Nutr. 2010;140(5):848–853.
23. World Health Organization. WHO monographs on selected medicinal plants. 4. WHO Press; 2009.
24. Rao PV, Gan SH. Cinnamon varieties and quality. Evid Based Complement Alternat Med. 2014;2014:642942.
25. Jayaprakasha GK, Rao LJM. Chemical diversity of cinnamon species. Crit Rev Food Sci Nutr. 2011;51(6):547–562.

1. Gou H, Zhong L, Wei Q, Fan Y. The effects of cinnamon on patients with metabolic diseases: an umbrella review of meta‑analyses of randomized controlled trials. Front Nutr. 2025;12:1683477. doi:10.3389/fnut.2025.1683477.
2. EFSA Panel on Food Additives and Nutrient Sources. Scientific Opinion on Coumarin in Food. EFSA J. 2008;6(10):1334.
3. Federal Institute for Risk Assessment (BfR). FAQ on coumarin in cinnamon and other foods. Berlin: BfR; 2024.
4. National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH). Cinnamon and health – fact sheet. NIH; 2025.
5. Health Canada. Coumarin in cinnamon and cinnamon‑containing foods. Ottawa: Health Canada; 2024.

 

 

Σημείωση: Το παρόν επιστημονικό άρθρο γράφτηκε για λόγους ενημέρωσης των ιατρών και των λοιπών επιστημόνων υγείας και δεν αποτελεί  μέσο διάγνωσης ή αντιμετώπισης ή πρόληψης ασθενειών, ούτε αποτελεί ιατρική συμβουλή για ασθενείς, από τον συγγραφέα ή τους συγγραφείς του άρθρου.

Την ευθύνη της διάγνωσης, θεραπείας και πρόληψης των ασθενειών τις έχει μόνον ο θεράπων ιατρός του κάθε ασθενούς, αφού πρώτα κάνει προσεκτικά ακριβή διάγνωση.
Γιαυτό συνιστάται η αποφυγή της αυθαίρετης εφαρμογής ιατρικών πληροφοριών από μη ιατρούς. Τα συμπληρώματα διατροφής δεν είναι φάρμακα, αλλά μπορεί να χορηγούνται συμπληρωματικά, χωρίς να παραιτούνται οι ασθενείς από  τις αποδεκτές υπό της ιατρικής επιστήμης θεραπείες ή θεραπευτικές τεχνικές και μεθόδους, που γίνονται, όταν χρειάζονται, υπό ιατρική καθοδήγηση,  παρακολούθηση και ευθύνη. Οι παρατιθέμενες διαφημίσεις εξυπηρετούν της δαπάνες συντήρησης της παρούσας ιστοσελίδας 

Το παρόν άρθρο προστατεύεται από το Νόμο 2121/1993 και 4481/2017 για την πνευματική ιδιοκτησία. Η ολική ή μερική αντιγραφή του παρόντος επιστημονικού άρθρου χωρίς τη γραπτή έγκριση του Δρ Δημητρίου Ν. Γκέλη θεωρείται κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας και διώκεται βάσει της νομοθεσίας.