Επιτυχία Υποψηφίου

«Το όραμα της πορείας του πλοίου ενός ανθρώπου δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί με τα φουσκωμένα πανιά ενός άλλου ανθρώπου»

Η φράση εκφράζει με συμβολικό τρόπο μια θεμελιώδη υπαρξιακή αλήθεια: ότι η ανθρώπινη ζωή αποτελεί ένα προσωπικό και ανεπανάληπτο ταξίδι, το οποίο δεν μπορεί να καθοριστεί από ξένες επιλογές, αξίες ή επιτυχίες. Το πλοίο συμβολίζει την ανθρώπινη ύπαρξη, η πορεία το όραμα και τον σκοπό της ζωής, ενώ τα «φουσκωμένα πανιά» παραπέμπουν στα μέσα, στα πρότυπα και στις δυνάμεις άλλων ανθρώπων. Η ιδέα αυτή διατρέχει τη λογοτεχνία, τη φιλοσοφία και τη θεολογία, συγκροτώντας έναν κοινό στοχασμό γύρω από την ευθύνη, την ελευθερία και την αυθεντικότητα του ανθρώπου.

1. Η προσωπική πορεία στη λογοτεχνική παράδοση

Στη νεοελληνική λογοτεχνία, η προσωπική πορεία του ανθρώπου προβάλλεται ως υπαρξιακή αναγκαιότητα. Ο Νίκος Καζαντζάκης, στην Ασκητική, παρουσιάζει τον άνθρωπο ως ον που καλείται να αναλάβει πλήρως την ευθύνη της ύπαρξής του, χωρίς να προσδοκά σωτηρία από εξωτερικούς παράγοντες [1]. Η ελευθερία, στον Καζαντζάκη, δεν είναι προνόμιο αλλά βάρος, καθώς συνεπάγεται την απόλυτη ευθύνη των επιλογών. Στον Βίο και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά, η μορφή του Ζορμπά λειτουργεί ως σύμβολο αυθεντικής ζωής, χωρίς όμως να μπορεί να αποτελέσει πρότυπο προς μίμηση. Ο αφηγητής συνειδητοποιεί ότι η αντιγραφή μιας ξένης ζωής οδηγεί στην απώλεια του προσωπικού μέτρου [2].

Ο Γιώργος Σεφέρης, στο Μυθιστόρημα, παρουσιάζει τον άνθρωπο ως οδοιπόρο που φέρει μόνος του το βάρος της ιστορίας και της μνήμης, χωρίς βεβαιότητες και έτοιμες λύσεις [3]. Η πορεία είναι αναγκαστικά μοναχική. Ο Οδυσσέας Ελύτης, στο Άξιον Εστί, αναδεικνύει την αλήθεια και το φως ως αποτέλεσμα προσωπικού βιώματος και αγώνα, όχι ως κληρονομημένο αγαθό [4].

Η ίδια στάση διατυπώνεται ήδη στους θεμελιωτές της νεοελληνικής ποίησης. Ο Κωστής Παλαμάς, στον Δωδεκάλογο του Γύφτου, διακηρύσσει την πνευματική αυτονομία του ανθρώπου με τη φράση «Χτίστε παλάτια αν θέλετε, εγώ καλύβι φτιάχνω», αρνούμενος να μετρήσει τη ζωή με ξένα κριτήρια επιτυχίας [5]. Ο Διονύσιος Σολωμός, στον Ύμνο εις την Ελευθερίαν, παρουσιάζει την ελευθερία ως μοναχική και ηθική κατάκτηση: «Μοναχή τον δρόμο επήρες, εξανάλθες μοναχή» [6]. Η ελευθερία, ατομική ή συλλογική, δεν δανείζεται· βιώνεται.

2. Φιλοσοφική θεμελίωση της αυθεντικής πορείας

Η λογοτεχνική αυτή θεώρηση έχει βαθιές ρίζες στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία. Στον Πλάτωνα, η αληθινή πορεία του ανθρώπου ταυτίζεται με τη στροφή της ψυχής προς το Αγαθό. Στον μύθο του σπηλαίου, η έξοδος στο φως δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί από άλλον· κάθε ψυχή καλείται να στραφεί μόνη της προς την αλήθεια [7]. Η γνώση και η αλήθεια δεν χαρίζονται, αλλά κατακτώνται με προσωπικό μόχθο.

Η στωική φιλοσοφία, και ειδικότερα ο Επίκτητος, ενισχύει αυτή την αντίληψη, διακρίνοντας αυστηρά ανάμεσα σε όσα εξαρτώνται από εμάς και σε όσα δεν εξαρτώνται. Η ελευθερία του ανθρώπου έγκειται στην εσωτερική του στάση και στην αυτοκυριαρχία, όχι στις εξωτερικές επιτυχίες ή στα πρότυπα των άλλων [8]. Όταν ο άνθρωπος στηρίζει τη ζωή του σε εξωτερικά αγαθά, χάνει την εσωτερική του ελευθερία.

Στη σύγχρονη φιλοσοφία, ο Μάρτιν Χάιντεγκερ αναπτύσσει την έννοια της αυθεντικής ύπαρξης του Dasein (υπαρξιακή παρουσία). Η αυθεντικότητα προϋποθέτει την ανάληψη της προσωπικής δυνατότητας ύπαρξης και της θνητότητας, σε αντίθεση με την ανώνυμη ύπαρξη του «οι πολλοί» (das Man) [9]. Τα «ξένα πανιά» αντιστοιχούν στους τρόπους ζωής που υιοθετούνται άκριτα και στερούν από τον άνθρωπο την αυθεντική του πορεία.

3. Θεολογική προσέγγιση της προσωπικής ευθύνης

Η ελληνορθόδοξη θεολογία, παρά τον έντονα κοινοτικό της χαρακτήρα, θεμελιώνει με σαφήνεια την προσωπικότητα της σωτηρίας. Ο άνθρωπος δημιουργείται ως πρόσωπο, μοναδικό και ανεπανάληπτο, προικισμένο με ελευθερία. Οι Πατέρες της Εκκλησίας, όπως ο Μέγας Βασίλειος και ο Μάξιμος ο Ομολογητής, τονίζουν ότι η σωτηρία προϋποθέτει τη συνεργία της θείας χάριτος και της ανθρώπινης ελευθερίας· δεν επιβάλλεται ούτε μεταβιβάζεται [10].

Η Αγία Γραφή υπογραμμίζει την προσωπική ευθύνη του ανθρώπου: «Ἕκαστος τὸ ἴδιον φορτίον βαστάσει» (Γαλ. 6,5) [11]. Η πορεία της πίστης είναι προσωπική, βιωματική και ελεύθερη. Η μίμηση χωρίς εσωτερική μεταμόρφωση δεν οδηγεί στη σωτηρία, όπως και η χρήση «ξένων πανιών» δεν οδηγεί το πλοίο στον αληθινό του προορισμό.

Συμπέρασμα

Από τη νεοελληνική λογοτεχνία έως την αρχαία και σύγχρονη φιλοσοφία και την ελληνορθόδοξη θεολογία, αναδύεται ένα κοινό συμπέρασμα: η ανθρώπινη ζωή είναι προσωπικό και ανεπανάληπτο ταξίδι. Το όραμα της πορείας κάθε ανθρώπου δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί με «ξένα πανιά». Η αυθεντικότητα, η ελευθερία και η προσωπική ευθύνη αποτελούν θεμελιώδεις προϋποθέσεις μιας ζωής με νόημα.

Bιβλιογραφική Τεκμηρίωση

1. Καζαντζάκης Ν. Ασκητική. Αθήνα: Εκδόσεις Καζαντζάκη; 1957.
2. Καζαντζάκης Ν. Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά. Αθήνα: Εκδόσεις Καζαντζάκη; 1946.
3. Σεφέρης Γ. Μυθιστόρημα. Αθήνα: Ίκαρος; 1935.
4. Ελύτης Ο. Το Άξιον Εστί. Αθήνα: Ίκαρος; 1959.
5. Παλαμάς Κ. Ο Δωδεκάλογος του Γύφτου. Αθήνα: Εστία; 1907.
6. Σολωμός Δ. Ύμνος εις την Ελευθερίαν. Μεσολόγγι; 1823.
7. Πλάτων. Πολιτεία. Αθήνα: Κάκτος; χ.χ.
8. Επίκτητος. Εγχειρίδιον. Αθήνα: Ζήτρος. Θεσσαλονίκη 2015.
9. Heidegger M. Sein und Zeit. Tübingen: Niemeyer; 1927.
10. Μάξιμος Ομολογητής. Κεφάλαια περί αγάπης. Αθήνα: Γρηγόρη, 2010.
11. Αγία Γραφή. Καινή Διαθήκη. Αθήνα: Αποστολική Διακονία; 2010.

 

Σημείωση: Το παρόν επιστημονικό άρθρο γράφτηκε για λόγους ενημέρωσης των ιατρών και των λοιπών επιστημόνων υγείας και δεν αποτελεί  μέσο διάγνωσης ή αντιμετώπισης ή πρόληψης ασθενειών, ούτε αποτελεί ιατρική συμβουλή για ασθενείς, από τον συγγραφέα ή τους συγγραφείς του άρθρου.

Την ευθύνη της διάγνωσης, θεραπείας και πρόληψης των ασθενειών τις έχει μόνον ο θεράπων ιατρός του κάθε ασθενούς, αφού πρώτα κάνει προσεκτικά ακριβή διάγνωση.
Γιαυτό συνιστάται η αποφυγή της αυθαίρετης εφαρμογής ιατρικών πληροφοριών από μη ιατρούς. Τα συμπληρώματα διατροφής δεν είναι φάρμακα, αλλά μπορεί να χορηγούνται συμπληρωματικά, χωρίς να παραιτούνται οι ασθενείς από  τις αποδεκτές υπό της ιατρικής επιστήμης θεραπείες ή θεραπευτικές τεχνικές και μεθόδους, που γίνονται, όταν χρειάζονται, υπό ιατρική καθοδήγηση,  παρακολούθηση και ευθύνη. Οι παρατιθέμενες διαφημίσεις εξυπηρετούν της δαπάνες συντήρησης της παρούσας ιστοσελίδας 

Το παρόν άρθρο προστατεύεται από το Νόμο 2121/1993 και 4481/2017 για την πνευματική ιδιοκτησία. Η ολική ή μερική αντιγραφή του παρόντος επιστημονικού άρθρου χωρίς τη γραπτή έγκριση του Δρ Δημητρίου Ν. Γκέλη θεωρείται κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας και διώκεται βάσει της νομοθεσίας.