Επιτυχία Υποψηφίου

Είσαι πολύτιμος γιαυτό που είσαι όχι για το πως φαίνεσαι©

Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης MD, ORL, DDS, PhD

Στη σύγχρονη κοινωνία η εικόνα έχει αποκτήσει υπερβολική βαρύτητα, επειδή συνδυάζει άμεση οπτική εντύπωση, κοινωνικά στερεότυπα, και την επιρροή των μέσων ενημέρωσης και κοινωνικών δικτύων, που μετατρέπουν την εμφάνιση σε «νόμισμα» αποδοχής και αξίας.

 Παρ’ όλα αυτά, η ουσία του ανθρώπου δεν εξαντλείται στην εξωτερική του όψη. Η φράση «είσαι πολύτιμος γιαυτό που είσαι, όχι για το πώς φαίνεσαι» υπενθυμίζει ότι η αξία πηγάζει από την εσωτερική ταυτότητα, τις εμπειρίες, τις επιλογές και τις σχέσεις του ανθρώπου, και όχι από ένα παροδικό κοινωνικό πρότυπο ομορφιάς.

Παράδειγμα ο Αλέξανδρος  Παπαδιαμάντης , ο οποίος, αν και  «αντι-κοσμικός»,  ζούσε φτωχικά, με απεριποίητη εξωτερική όψη, φορώντας ταπεινά ρούχα. Η αξία του δεν συνδέθηκε ποτέ με την εικόνα του, αλλά με το πνευματικό και λογοτεχνικό του έργο[1].

Ό,τι φαίνεται δεν είναι πάντοτε ουσιαστικό

Οι σύγχρονοι άνθρωποι συχνά προβάλλουν μια εικόνα (εμφάνιση) που μπορεί να απέχει από το ποιοι είναι στην πραγματικότητα (ουσία). Η φιλοσοφική παράδοση από τον Πλάτωνα μέχρι τον Καντ έχει αναδείξει τη διαφορά μεταξύ ουσίας και φαινομένου. Ο Πλάτων, με τη θεωρία των Ιδεών, υποστήριξε ότι η αληθινή πραγματικότητα βρίσκεται πέρα από την αισθητηριακή εμπειρία[2].

 Αντίστοιχα, ο Καντ αναγνώρισε πως η αξία του ανθρώπου δεν περιορίζεται σε αυτό που είναι «εμφανές», αλλά συνδέεται με την ηθική του υπόσταση [3].

Ο Σωκράτης  ήταν γνωστός για την ασκητική και “άσχημη” εμφάνισή του, καθώς ήταν  βραχύσωμος,  φαλακρός, με διογκωμένα μάτια και πλατειά  μύτη. Οι Αθηναίοι συχνά τον περιγελούσαν γι’ αυτό.   Κι όμως, μέσα από αυτήν την «άσχημη» εξωτερική εμφάνιση, ο Σωκράτης εξέπεμπε την ιδέα ότι η αληθινή ομορφιά δεν βρίσκεται στο σώμα, αλλά στην ψυχή[4].

Ο Αριστοτέλης στο έργο  του «Περί Ψυχής» λέει ότι, η ψυχή είναι η μορφή του σώματος και η αρχή της ζωής. Η αξία του ανθρώπου πηγάζει από την λογική ψυχή του (σε αντίθεση με τα φυτά και τα ζώα). Άρα, αυτό που μας κάνει πολύτιμους δεν είναι το πώς φαινόμαστε, αλλά η λογικότητα, η ηθική και η ικανότητά μας να πράττουμε το καλό[5].

Ο Ευριπίδης στην τραγωδία του «Μήδεια» έγραψε:  «Οι άνθρωποι δεν κρίνουν σωστά με τα μάτια. Πριν μάθουν καθαρά την ψυχή του άλλου, μισούν απ’ την πρώτη εντύπωση, δίχως ο άλλος να τους έχει αδικήσει» «οὐ γὰρ δίκαια βλέποντες τοῖς ὀφθαλμοῖς πρὸ τοῦ μαθεῖν σαφῶς ψυχῆς ἀνδρὸς τὸ σπλάγχνον, μισοῦσιν ἐν πρώτοις, οὐδὲν ἠδικημένοι.»(Μήδεια, στ. 516–519)[6].

Ο ίδιος τραγωδός στην τραγωδία «Φοίνισσαι» έγραψε: «Δεν είναι η ομορφιά, μα ο καλός χαρακτήρας που κάνει τον άνθρωπο» [«οὐ γὰρ τὸ κάλλος ἀλλ’ ὁ χρηστὸς ἀνδρὸς ἔφυ τρόπος» (Φοίνισσαι, στ. 529–530)][7].

Ο Νίκος Καζαντζάκης θεωρεί ότι ο άνθρωπος είναι πνεύμα σε διαρκή αναζήτηση, που ξεπερνά τα υλικά και εξωτερικά χαρακτηριστικά. Στα έργα του, η εσωτερική δύναμη, η ψυχική αντοχή και η ηθική υπεροχή είναι αυτά που κάνουν τον άνθρωπο μεγάλο και πολύτιμο.

Στην Ασκητική ο Καζαντζάκης γράφει: «Ο άνθρωπος είναι μεγάλη δύναμη· δεν πρέπει να τον κρίνεις από το σώμα του, ούτε από τα πλούτη του. Ηη αξία του βρίσκεται στην ψυχή του και στη δύναμη που κατέχει να αγαπά και να δημιουργεί.»[8].

Στο βιβλίο «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται» ο Καζαντζάκης αναφέρει: «Η ζωή του ανθρώπου μετριέται από την καρδιά του, όχι από τα πρόσωπα που βλέπει ο κόσμος. Οι γενναίοι και οι αγαθοί φαίνονται μόνο από τις πράξεις τους.»[9].

Στον ‘‘Βίο και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά’’ ο Καζαντζάκης τονίζει: «Ο Ζορμπάς δε μετριόταν με τα μάτια των άλλων. Η αξία του ήταν στην καρδιά του και στη δύναμη της ζωής που έκρυβε μέσα του.»[10].

Η υπερβολική εστίαση στην εξωτερική εμφάνιση μπορεί να δημιουργήσει ψυχολογικές δυσκολίες

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και η βιομηχανία της μόδας μεγεθύνουν την αξία της εμφάνισης σε σημείο που συχνά επισκιάζει την ουσία του ατόμου. Έτσι, η εικόνα γίνεται βασικό κριτήριο κοινωνικής αποδοχής, αλλά με σημαντικό ψυχολογικό κόστος.

Έρευνες δείχνουν ότι η υπερβολική εστίαση στην εξωτερική εμφάνιση μπορεί να συνδεθεί με χαμηλή αυτοεκτίμηση και ψυχολογικές δυσκολίες. Με μια  μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Open Psychology Journal το 2025 και εξετάζει τη σχέση μεταξύ αυτοεκτίμησης, αυτο-αντικειμενοποίησης, άγχους για την εμφάνιση και ανθεκτικότητα σε 437 φοιτητές πανεπιστημίου στην Ινδία διαπιστώθηκε  ότι, η υψηλή αυτοεκτίμηση συνδέεται με χαμηλότερη αυτο-αντικειμενοποίηση και άγχος για την εμφάνιση, ενώ η αυτο-αντικειμενοποίηση μεσολαβεί στη σχέση μεταξύ αυτοεκτίμησης και άγχους για την εμφάνιση. Επιπλέον, η ανθεκτικότητα μετριάζει τη σχέση αυτή, ενισχύοντας την αρνητική συσχέτιση μεταξύ αυτοεκτίμησης και άγχους για την εμφάνιση[11].

Η αυτο-αντικειμενοποίηση (self-objectification) είναι ένας όρος από την κοινωνική ψυχολογία και τις σπουδές φύλου, που περιγράφει τη διαδικασία, κατά την οποία ένα άτομο αρχίζει να βλέπει τον εαυτό του όχι ως ολόκληρο πρόσωπο με σκέψεις, συναισθήματα και δεξιότητες, αλλά κυρίως ως αντικείμενο εμφάνισης — δηλαδή επικεντρώνεται στην εξωτερική του εμφάνιση και στην αποδοχή του από τους άλλους[12]. Παράδειγμα: Μια νεαρή κοπέλα ανεβάζει φωτογραφίες στο Instagram και μετράει πόσα likes πήρε ή συγκρίνει συνεχώς την εικόνα της με άλλες. Αν αρχίσει να σκέφτεται «είμαι καλή/όμορφη μόνο αν οι άλλοι το εγκρίνουν», τότε ενεργεί αυτο-αντικειμενοποιημένα[12].

Παράλληλα, η θετική ψυχολογία προτείνει ότι η αυτοεκτίμηση ενδυναμώνεται μέσα από την αναγνώριση της εσωτερικής αξίας, της δημιουργικότητας και της συνεισφοράς του ατόμου [13].

Ηθική διάσταση της εξωτερικής εμφάνισης

Η ηθική διάσταση της εξωτερικής εμφάνισης αφορά την αναγνώριση του άλλου ως προσώπου με εσωτερική αξία, και όχι ως αντικείμενο αξιολόγησης με βάση το «φαίνεσθαι».

Οι απόψεις της  φιλοσοφίας, της θρησκείας  και της κοινωνικής  θεωρίας συμπίπτουν και βγαίνει το συμπέρασμα  ότι, η ουσία του ανθρώπου δεν απορρέει από την εικόνα του, αλλά από τον χαρακτήρα, την ψυχή και την ηθική του υπόσταση.

Η αξία του ανθρώπου είναι εγγενής και δεν μπορεί να μετρηθεί με εξωτερικά κριτήρια. Κατά τον Αριστοτέλη η  εξωτερική εμφάνιση ή η κοινωνική αποδοχή είναι δευτερεύουσες. Ο άνθρωπος είναι πολύτιμος λόγω της αρετής και της πνευματικής του δραστηριότητας. Στα Ηθικά Νικομάχεια I, 7 ο Αριστοτέλης αναφέρει: «Ἡ εὐδαιμονία ἐστίν ἐνέργεια κατ᾽ ἀρετήν» (Η ευδαιμονία είναι ενέργεια σύμφωνα με την αρετή).[14].

 Είναι  ηθική μας υποχρέωση  να αναγνωρίζουμε τον άλλον ως πρόσωπο και όχι ως εικόνα. Η αξία των χαρακτήρων απορρέει από την ψυχή και την εσωτερική τους ζωή, όχι την εξωτερική εικόνα[15].

Είμαστε πολύτιμοι γιαυτό που είμαστε

Το να είμαστε πολύτιμοι για αυτό που είμαστε σημαίνει ότι η αξία μας δεν εξαρτάται από την εξωτερική μας εμφάνιση ή την κοινωνική αποδοχή, αλλά εδράζεται στην προσωπικότητά μας, στην ηθική μας στάση και στη δυνατότητά μας να σχετιζόμαστε αυθεντικά με τους άλλους.

 Ο Καντ υποστήριξε ότι ο άνθρωπος έχει «αξία καθ’ εαυτόν» και δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μέσο ή αντικείμενο, αλλά ως πρόσωπο που διαθέτει ελευθερία και ηθική υπόσταση[16].

Στο ίδιο πνεύμα, ο Μάρτιν Μπούμπερ τόνισε ότι η αληθινή αξία του ανθρώπου αναδεικνύεται μέσα από τη σχέση «Εγώ–Εσύ», δηλαδή από την αυθεντική συνάντηση με τον άλλον ως πρόσωπο και όχι ως αντικείμενο[17].

Η φράση «Είμαστε πολύτιμοι γι’ αυτό που είμαστε» συνάδει με την ποιητική ανθρωπολογία του Οδυσσέα Ελύτη, όπου το άτομο δεν κρίνεται από την εξωτερική του εμφάνιση αλλά από το εσωτερικό του φως, την πνευματική του στάση και την ικανότητά του να ζει αυθεντικά.

Στο επικό ποίημα Άξιον Εστί (1960), ο Ελύτης αναδεικνύει τον άνθρωπο ως φορέα φωτός, πνευματικής δύναμης και δημιουργικότητας, τονίζοντας ότι η πραγματική αξία δεν εξαρτάται από την εμφάνιση ή την κοινωνική αναγνώριση, αλλά από την ψυχή, την εσωτερική ζωή και την αυθεντική ύπαρξη[18].

Το να είμαστε πολύτιμοι για αυτό που είμαστε σημαίνει ότι η αξία μας εδράζεται στην προσωπικότητα, στην ηθική στάση και στη δυνατότητά μας να σχετιζόμαστε αυθεντικά με τους άλλους. Η κοινωνία χρειάζεται να στραφεί σε πρότυπα που καλλιεργούν την ουσία και όχι μόνο την εμφάνιση, προκειμένου να ενδυναμώσει την αυτοεκτίμηση και να προάγει την ψυχική υγεία[19].

Βιβλιογραφική Τεκμηρίωση

1.Παπαδιαμάντης, Α. (1889). Η Σταχομαζώχτρα. Σε: Παπαδιαμάντης, Α. Άπαντα. Επιμ. Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλος. Αθήνα: Δόμος, 1972

2.Πλάτων, Πολιτεία 507b–509c, μτφρ. Σκουτερόπουλος . Εκδότης: Πόλις, 2002).

3.Καντ, Ιμμάνουελ. Θεμελίωση της Μεταφυσικής των Ηθών. Μετάφραση, εισαγωγή και σχόλια: Παύλος Κόντος. Αθήνα: Εκδόσεις Νήσος, 2002.

4.Ἀριστοφάνης. Νεφέλες. Μετάφραση Φιλολογική: Θεόδωρος Στεφανόπουλος. Αθήνα: Κάκτος, 1990.

5.Ἀριστοτέλης. Περὶ Ψυχῆς. Κριτική έκδοση: Ross, W.D. (Ed.). Oxford: Clarendon Press, 1961.

6.Μήδεια. Ευριπίδης, Τραγωδίαι, Oxford Classical Texts (Diggle, 1984).Μετάφραση (Μύρης, Κέδρος)

7.Ευριπίδης, Φοίνισσαι, μετάφραση Ιγνάτιος Σακαλής, έκδοση Δεκέμβριος 2004, ISBN 978-960-161-400-7

8.Καζαντζάκης, Ν. (1927). Ασκητική. Αθήνα: Εκδόσεις Παπαδήμα.

9.Καζαντζάκης, Ν. (1948). Ο Χριστός ξανασταυρώνεται. Αθήνα: Εκδόσεις Γρηγόρη.

10.Καζαντζάκης, Ν. (1946). Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά. Αθήνα: Εκδόσεις Γρηγόρη 9.Cash, T. F., & Smolak, L. (2011). Body Image: A Handbook of Science, Practice, and Prevention. Guilford Press.

11.Behera, N., & Khuntia, S. (2025). Self-esteem, Self-objectification, Appearance Anxiety, Resilience, and Gender: Testing a Moderated Mediational Analysis. Open Psychology Journal, 18, 328–340. https://doi.org/10.2174/18743501347628250114054620

12.Fredrickson, B. L., & Roberts, T. A. (1997). Objectification theory: Toward understanding women’s lived experiences and mental health risks. Psychology of Women Quarterly, 21(2), 173–206. https://doi.org/10.1111/j.1471-6402.1997.tb00108.x

13.Χουρδάκη, Μ. Η δύναμη της αυτοεκτίμησης (2008, Αθήνα: Εκδόσεις Πατάκη)

14.Αριστοτέλης. (2003). Ηθικά Νικομάχεια. Μετάφραση, εισαγωγή και σχόλια: Β. Κάλφας. Αθήνα: Εκδόσεις Πόλις.

15.Buber, M. (1923). Ich und Du [Εγώ και Εσύ]. Heidelberg: Verlag.

16.Kant, I. (1785/1997). Groundwork of the Metaphysics of Morals. Cambridge University Press.

17.Buber, M. (1923/2002). Εγώ και Εσύ. Εκδ. Δωδώνη.

18.Ελύτης, Ο. (1960). Άξιον Εστί. Αθήνα: Ίκαρος.

19.Τσάτσος, Κ. (1990). Η προσωπικότητα και η ηθική διάσταση του ανθρώπου. Αθήνα: Εκδόσεις Ζήτρος.

Σημείωση: Το παρόν επιστημονικό άρθρο γράφτηκε για λόγους ενημέρωσης των ιατρών και των λοιπών επιστημόνων υγείας και δεν αποτελεί  μέσο διάγνωσης ή αντιμετώπισης ή πρόληψης ασθενειών, ούτε αποτελεί ιατρική συμβουλή για ασθενείς, από τον συγγραφέα ή τους συγγραφείς του άρθρου.

Την ευθύνη της διάγνωσης, θεραπείας και πρόληψης των ασθενειών τις έχει μόνον ο θεράπων ιατρός του κάθε ασθενούς, αφού πρώτα κάνει προσεκτικά ακριβή διάγνωση.
Γιαυτό συνιστάται η αποφυγή της αυθαίρετης εφαρμογής ιατρικών πληροφοριών από μη ιατρούς. Τα συμπληρώματα διατροφής δεν είναι φάρμακα, αλλά μπορεί να χορηγούνται συμπληρωματικά, χωρίς να παραιτούνται οι ασθενείς από  τις αποδεκτές υπό της ιατρικής επιστήμης θεραπείες ή θεραπευτικές τεχνικές και μεθόδους, που γίνονται, όταν χρειάζονται, υπό ιατρική καθοδήγηση,  παρακολούθηση και ευθύνη. Οι παρατιθέμενες διαφημίσεις εξυπηρετούν της δαπάνες συντήρησης της παρούσας ιστοσελίδας 

Το παρόν άρθρο προστατεύεται από το Νόμο 2121/1993 και 4481/2017 για την πνευματική ιδιοκτησία. Η ολική ή μερική αντιγραφή του παρόντος επιστημονικού άρθρου χωρίς τη γραπτή έγκριση του Δρ Δημητρίου Ν. Γκέλη θεωρείται κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας και διώκεται βάσει της νομοθεσίας.