Επιτυχία Υποψηφίου

«Δώσε αξία χωρίς να περιμένεις αντάλλαγμα, διότι η αληθινή αξία επιστρέφει από μόνη της»

Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης (MD, ORL, DDS, PhD)

Τι είναι αξίες

Οι αξίες είναι τα βασικά  μας πιστεύω που μας οδηγούν στο πώς να ζήσουμε και πώς να συμπεριφερθούμε στους άλλους [1]. Είναι τα εσωτερικά μας κριτήρια που μας βοηθούν να ξεχωρίζουμε το σωστό από το λάθος και το καλό από το κακό [2].

Οι αξίες είναι οι πυξίδες ηθικής που μας οδηγούν ασφαλώς στο ταξίδι της ζωής μας, δείχνοντάς μας την κατεύθυνση προς μια ζωή με νόημα και αρετή [3, 4]. Είναι τα θεμέλια πάνω στα οποία χτίζουμε τον χαρακτήρα μας και τις πράξεις μας [5], λειτουργώντας ως δείκτες του τι θεωρούμε ουσιαστικό και αξιότιμο [1].

Με τον πιο αναγνωρισμένο, συστηματικό και θεμελιώδη τρόπο περιέγραψε τις Ανθρώπινες αξίες ο Αριστοτέλης. Ίσως ο πιο δραματικός και λογοτεχνικός εκφραστής των ανθρωπίνων αξιών είναι ο Νίκος Καζαντζάκης, ενώ οι ανθρώπινες αξίες με μια θρησκευτική και πνευματική αντίληψη εκφράστηκαν μέσα από τα έργα των Πατέρων της εκκλησίας, όπως ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος.

Οι αξίες λειτουργούν ως οδηγός δράσης
Οι αξίες είναι οι αρχές που μας ωθούν να δρούμε με συγκεκριμένους τρόπους και να επιδιώκουμε συγκεκριμένους στόχους, με βάση αυτό που θεωρούμε σωστό και καλό [2]. Είναι το πλαίσιο συμπεριφοράς που διαμορφώνει τις αποφάσεις και τις πράξεις μας, αντικατοπτρίζοντας ότι εκτιμούμε υψηλά [6].

Συμπερασματικά: Οι αξίες είναι ο ηθικός μας κώδικας για τη ζωή [6]. Στην ουσία, οι αξίες είναι οι βασικές πεποιθήσεις που λειτουργούν ως εσωτερικός οδηγός για τη συμπεριφορά και τις επιλογές μας, ορίζοντας την αντίληψή μας για το “καλό” και το “σωστό” [1, 2].

Η έννοια της «ανιδιοτελούς προσφοράς αξίας»

Η ανιδιοτελής προσφορά αξίας είναι όταν δίνεις για το καλό του άλλου, όχι για να πάρεις κάτι πίσω. Είναι πράξη γενναιοδωρίας και ακεραιότητας, που βασίζεται στην πίστη ότι το να βοηθάς, να μοιράζεσαι ή να εμπνέεις έχει αξία από μόνο του. Η έννοια της «ανιδιοτελούς προσφοράς αξίας» αποτελεί ένα από τα πιο ευγενή και ταυτόχρονα αμφιλεγόμενα ηθικά ιδεώδη, που διατρέχει τη φιλοσοφία, τη θρησκεία και και τις σχέσεις των ανθρώπων μέσα στην οικογένεια, την κοινωνία και τον σύγχρονο επαγγελματικό ή επιχειρηματικό κόσμο. Στην απλούστερη της μορφή, προϋποθέτει τη διάθεση αγαθών, υπηρεσιών ή πνευματικού κεφαλαίου χωρίς την προσδοκία ανταλλάγματος, ακόμη και πνευματικού ή συναισθηματικού [7]. Ωστόσο, στη σύγχρονη κοινωνία, στον οικονομικό και επιχειρηματικό κόσμο αυτή η στάση έχει αναδειχθεί σε θεμέλιο λίθο επιτυχημένων σχέσεων, συνδυάζοντας ηθική, στρατηγική και συναισθηματική νοημοσύνη [8].

Οριοθέτηση της ανιδιοτελούς προσφοράς αξίας από την αυτοκαταστροφική προσφορά

Η ανιδιοτελής προσφορά αξίας στο συνάνθρωπο μπορεί να δοθεί, εφόσον περισεύει ή αν δημιουργείται την ώρα που υλοποιείται. Κατ’ αρχάς, είναι απαραίτητο να διευκρινιστεί ότι η «ανιδιοτελής» προσφορά αξίας δεν περιλαμβάνει το απεριόριστο δόσιμο. Η αξία, είτε είναι υλική, είτε συναισθηματική, απαιτεί από τον δωρητή να διαθέτει τους πόρους για να την προσφέρει. Η αυτοθυσία, που οδηγεί στην εξάντληση του δωρητή, δεν είναι ανιδιοτελής, αλλά αυτοκαταστροφική [9]. Η ηθική της φροντίδας τονίζει την αμοιβαία εξάρτηση και την ανάγκη για αυτοφροντίδα ως προϋπόθεση για την αποτελεσματική φροντίδα των άλλων [10].

Η πολυδιάστατη φύση της ανιδιοτελούς προσφοράς αξίας

Για να κατανοήσουμε πλήρως το βάθος αυτής της προσφοράς, πρέπει να αποσαφηνίσουμε την έννοια της αξίας. Η «αξία» δεν είναι μονοδιάστατη – σημαίνει κάθε πράγμα, υλικό ή μη, που έχει τη δυνατότητα να βελτιώσει, να ενισχύσει ή να ενημερώσει την ύπαρξη ενός άλλου όντος [11]. Μπορούμε να διακρίνουμε πολλές μορφές αξίας:

• Υλική αξία [12]: Περικλείει αγαθά και υπηρεσίες που ικανοποιούν βασικές ανάγκες.
• Διανοητική ή γνωστική αξία [13]: Αφορά τη γνώση, τη σκέψη, τη διδασκαλία και την κατανόηση.
• Συναισθηματική και ψυχολογική αξία [14]: Ενσωματώνει την αγάπη, την ενσυναίσθηση και την ηθική στήριξη.
• Ηθική ή πνευματική αξία [15]: Αποτελεί την προσφορά ενός παραδείγματος ακεραιότητας.

Σύμφωνα με τον Kotler και τον Keller, οι επιτυχημένες εταιρείες δεν πωλούν προϊόντα, αλλά αξία – και η αξία αυτή μετριέται από το αποτέλεσμα που βιώνει ο πελάτης [16]. Ο Godin επισημαίνει ότι, όταν μια επιχείρηση προσφέρει αξία άνευ όρων, δημιουργεί εμπειρίες που ξεπερνούν τη συναλλαγή [17].

Φιλοσοφικές βάσεις και ψυχολογικές προκλήσεις της ανιδιοτελούς προσφοράς αξίας

Φιλοσοφικά, η ιδέα της ανιδιοτελούς προσφοράς αξίας έχει ρίζες σε διάφορες παραδόσεις. Στον Αριστοτέλη, η φιλία της αρετής αποτελεί τη μορφή της πληρέστερης σχέσης, όπου το καλό του φίλου επιζητείται «δι’ αυτόν», δηλαδή ευχόμαστε το καλό για τον φίλο χάρη στον ίδιο τον φίλο (δι’ αυτόν / αυτού χάριν), και όχι για το δικό μας όφελος. Αυτό αντιπροσωπεύει την κορυφή της αλτρουϊστικής σχέσης [18].

Στη χριστιανική θρησκεία  η αγάπη ορίζεται ως η ανιδιοτελής αγάπη που επιζητεί την ευημερία του άλλου χωρίς όρους [19]. Η αγάπη είναι θεϊκής προέλευσης, που εκδηλώνεται έμπρακτα και έχει  ως υπόδειγμα τη θυσία του Χριστού και επιζητεί την ευημερία του άλλου ακόμη και προς τους εχθρούς, ως απόκριση στην εντολή του Θεού και με τη δύναμη του Αγίου Του Πνεύματος [Αποστολος Παύλος, Προς Ρωμαίους  5:5 (Η αγάπη χορηγείται από το Άγιο Πνεύμα)].

Η ελληνική λογοτεχνική παράδοση προσφέρει μοναδικές προοπτικές. Ο Παπαδιαμάντης εμβαθύνει στην ανιδιοτελή αγάπη μέσα από την Ορθόδοξη πίστη [20], ενώ ο Καζαντζάκης αντιμετωπίζει το θέμα υπαρξιακά: «Ό,τι μπορώ να δώσω, μόνον αυτό μπορώ να κερδίσω» [21].

Η ανθρώπινη συμπεριφορά συχνά εγείρει αμφιβολίες σχετικά με τα κίνητρα των πράξεων, καθώς σύμφωνα με τη θεωρία του ψυχολογικού εγωισμού, ακόμα και φαινομενικά ανιδιοτελείς ενέργειες μπορεί να καθοδηγούνται από υποκείμενα προσωπικά ή εγωιστικά συμφέροντα [22]. Ο Kant θα απαντούσε ότι η ανιδιοτελής πράξη είναι εκείνη που γίνεται από καθήκον, για το ίδιο το καθήκον [23].

Σύγχρονες εφαρμογές και κοινωνικές συνέπειες της ανιδιοτελούς προσφοράς αξίας 

Στον σύγχρονο επιχειρηματικό κόσμο, η αρχή αυτή συνδέεται με τη θεωρία της «σχέσης αξίας». Σύμφωνα με τον Cialdini, όταν κάποιος παρέχει αξία χωρίς να ζητά κάτι άμεσα, ενισχύει το κοινωνικό κεφάλαιο και δημιουργεί δίκτυα εμπιστοσύνης [24].

Σε κοινωνικό επίπεδο, η έννοια αυτή σχετίζεται με την εταιρική κοινωνική ευθύνη. Ο Porter και ο Kramer υποστηρίζουν ότι οι επιχειρήσεις που επενδύουν σε δράσεις κοινωνικού οφέλους χωρίς να επιδιώκουν άμεση εμπορική απόδοση, ενισχύουν τη φήμη τους [25].

Η ίδια αρχή εφαρμόζεται και στην ηγεσία. Ο Greenleaf εισήγαγε την έννοια του «servant leader» – του ηγέτη που υπηρετεί αντί να ελέγχει [26]. Ο Pink επισημαίνει ότι «οι σπουδαίοι πωλητές πουλούν αποτελέσματα, όχι προϊόντα» [27].

Ψυχολογικές βάσεις και πρακτικές προκλήσεις της ανιδιοτελούς προσφοράς αξίας

Η αρχαία ελληνική φιλοσοφία, και ιδιαίτερα ο Αριστοτέλης, θεωρούσε την ικανότητα για ανιδιοτελή δράση ως απαραίτητη προϋπόθεση και χαρακτηριστικό της ηθικής ωριμότητας και της γνήσιας αρετής. Η ανιδιοτέλεια, η ικανότητα να ενεργεί κανείς πέρα από τα άμεσα προσωπικά του οφέλη, αποτέλεσε θεμελιώδες ιδεώδες στην αρχαία ελληνική σκέψη.

Σύμφωνα με τον Πλάτωνα, αυτή είναι συνέπεια της γνησίας γνώσης [28, 29]. Ο Αριστοτέλης την επέβλεπε ως βασικό συστατικό της αυτοτελούς φιλίας, της υψηλότερης μορφής ανθρώπινης σχέσης [30]. Οι Στωικοί, με τη σειρά τους, την ερμήνευαν ως ένδειξη εσωτερικής ελευθερίας και ψυχικής δύναμης [31, 32]. Το θέμα αυτό απαντάται επίσης κεντρικά στο αρχαίο θέατρο, όπου διερευνάται τα βάθη της ανθρώπινης ψυχής [33, 34].

Η ψυχολογική βάση της ανιδιοτελούς προσφοράς βρίσκεται και στη θεωρία της αυτοπραγμάτωσης του Maslow [35], ενώ ο Viktvr Frankl υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος βρίσκει νόημα ακόμη και στις πιο τραγικές συνθήκες μέσω της προσφοράς [36].

Ωστόσο, ο κίνδυνος της εκμετάλλευσης είναι πάντα παρών· μια κοινωνία που επαγγέλλεται την ανιδιοτέλεια μπορεί να οδηγήσει σε καταναγκαστική θυσία [37]. Επομένως, η ικανότητα να θέτει κανείς όρια είναι απαραίτητη για τη βιωσιμότητα της προσφοράς.

Συμπέρασμα: Η Κυκλική φύση της ανιδιοτελούς προσφοράς αξίας 

Συμπερασματικά, η προσφορά αξίας άνευ όρων δεν είναι ούτε αφελής ιδέα, ούτε απλή στρατηγική, αλλά μια πολύπλοκη ηθική στάση που ενσωματώνει βαθιές φιλοσοφικές αρχές και σύγχρονες ψυχολογικές γνώσεις. Όπως επισημαίνει ο Covey, «η πραγματική επιρροή δεν αγοράζεται ούτε επιβάλλεται – κερδίζεται μέσα από τη συνεπή προσφορά αξίας» [38].

Η αξία που δίνεται χωρίς αντάλλαγμα δεν χάνεται – επιστρέφει με τη μορφή εμπιστοσύνης, σχέσεων και νοήματος. Σε έναν κόσμο αβεβαιότητας, αυτή η στάση αποτελεί σταθερή βάση για τη δημιουργία βιώσιμων σχέσεων, επιχειρήσεων και κοινοτήτων[38].

Βιβλιογραφική Τεκμηρίωση

1. Schwartz SH. An Overview of the Schwartz Theory of Basic Values. Online Read Psychol Cult. 2012;2(1).
2. Rokeach M. The Nature of Human Values. New York: Free Press; 1973.
3. Frankl VE. Man’s Search for Meaning. Boston: Beacon Press; 2006.
4. Haidt J. The Righteous Mind: Why Good People Are Divided by Politics and Religion. New York: Pantheon Books; 2012.
5. Αριστοτέλης: Ηθικά Νικομάχεια. Εκδότης.NATIONAL GEOGRAPHIC, 2010
6. Hitlin S. Values, Personal Identity, and the Moral Self. In: Hitlin S, editor. Personal Values and the Moral Self. University of Nebraska–Lincoln; 2003. p. 1–19.
7. Kotler P, Keller KL. Marketing Management. 15th ed. Pearson; 2016.
8. Godin S. This Is Marketing. New York: Penguin; 2018.
9. Gilligan C. In a Different Voice: Psychological Theory and Women’s Development. Harvard University Press; 1982.
10. Tronto J. Moral Boundaries: A Political Argument for an Ethic of Care. Routledge; 1993.
11. Smith A. The Theory of Moral Sentiments. Liberty Fund; 1982.
12. Sen A. Development as Freedom. Oxford University Press; 1999.
13. Bloom P. How Pleasure Works. Norton; 2010.
14. Nussbaum M. Upheavals of Thought: The Intelligence of Emotions. Cambridge University Press; 2001.
15. Kant I. Groundwork of the Metaphysics of Morals. Cambridge University Press; 1997.
16. Kotler P, Keller KL. Marketing Management. Pearson; 2016.
17. Godin S. This Is Marketing. Penguin; 2018.
18. Αριστοτέλης: Ηθικά Νικομάχεια.([Θ (8 και 9)]  Εκδότης.NATIONAL GEOGRAPHIC, 2010
19. Lewis CS. The Four Loves. HarperOne; 2017.
20. Παπαδιαμάντης Α.Άπαντα. Εκδ. Δόμος; 1991.
21. Καζαντζάκης Ν. Αναφορά στον Γκρέκο. Εκδόσεις Καζαντζάκη, 1961
22. Freud S. Civilization and Its Discontents. W. Norton & Company; 1961.
23. Kant I. Critique of Practical Reason. Cambridge University Press; 1997.
24. Cialdini R. Influence: The Psychology of Persuasion. HarperCollins; 2006.
25. Porter ME, Kramer MR. Creating Shared Value. Harvard Business Review; 2011.
26. Greenleaf RK. Servant Leadership: A Journey into the Nature of Legitimate Power and Greatness. Paulist Press; 1977.
27. Pink DH. To Sell Is Human. Riverhead Books; 2012.
28. Plato. Republic. Trans. Jowett B. Oxford University Press; 1941.
29. Plato. Protagoras. Hackett Publishing; 1976.
30. Aristotle. Eudemian Ethics. Cambridge University Press; 2011.
31. Epictetus. Discourses and Selected Writings. Penguin; 2008.
32. Marcus Aurelius. Meditations. Modern Library; 2002.
33. Aeschylus. Prometheus Bound. Harvard University Press; 1926.
34. Sophocles. Antigone. Cambridge University Press; 2003.
35. Maslow AH. Motivation and Personality. Harper & Row; 1954.
36. Frankl VE. Man’s Search for Meaning. Beacon Press; 2006.
37. Fromm E. The Fear of Freedom. Routledge; 1942.
38. Covey SR. The 7 Habits of Highly Effective People. Free Press; 1989.

Βιβλιογραφική Τεκμηρίωση

1.Raz J. The Practice of Value. Oxford: Oxford University Press; 2003.

2.Sinek S. Start With Why: How Great Leaders Inspire Everyone to Take Action.
Penguin; 2009.

3.Kittay EF. Love’s Labor: Essays on Women, Equality, and Dependency. New York:
Routledge; 1999.

4.Noddings N. Caring: A Feminine Approach to Ethics and Moral Education. 2nd ed. Berkeley: University of California Press; 2003.

5.Sen A. Development as Freedom. New York: Alfred A. Knopf; 1999.

6.Putnam RD. Bowling Alone: The Collapse and Revival of American Community. New
York: Simon & Schuster; 2000.

7.Nonaka I, Takeuchi H. The Knowledge-Creating Company: How Japanese Companies Create the Dynamics of Innovation. New York: Oxford University Press; 1995.

8.Goleman D. Emotional Intelligence: Why It Can Matter More Than IQ. New York:
Bantam Books; 1995.

9.Kidder RM. How Good People Make Tough Choices: Resolving the Dilemmas of
Ethical Living. New York: HarperCollins; 1995.

10.Kotler P, Keller KL. Marketing Management. 16th ed. Pearson; 2022.

11.Godin S. This Is Marketing. Penguin Random House; 2018.

12.Αριστοτέλης. Ηθικά Νικομάχεια. Βιβλίο VIII, κεφ. 3. Εκδότης: Πολιτεία

13.Η Αγία Γραφή. Βλ. 1 Κορινθίους 13:4-7. Εκδότης: Αποστολική Διακονία της
Εκκλησίας της Ελλάδος, 2015

14.Παπαδιαμάντης Α. Άπαντα. Αθήνα: Εκδόσεις «Βιβλιοπωλείον της Εστίας»; 2005.

15.Καζαντζάκης Ν. Ο Ασκητής. Αθήνα: Εκδόσεις «Εστία»; 2002.

16.Freud S. Introductory Lectures on Psychoanalysis. Strachey J, editor και
μεταφραστής. New York: W.W. Norton & Company; 1966.

17.Kant I. Βάση της Μεταφυσικής των Ηθών. Gregor M, editor και
μεταφραστής. Cambridge: Cambridge University Press; 1998.

18.Cialdini R. Επιρροή: Η Ψυχολογία της Πειθούς. Harper Business; 2006.

19.Porter ME, Kramer MR. Δημιουργία Κοινής Αξίας. Harvard Business Review; 2011.

20. Greenleaf RK. Ηγεσία Υπηρέτη: Ένα Ταξίδι στη Φύση της Νόμιμης Δύναμης
και του Μεγαλείου. Paulist Press; 2002.

21. Pink DH. Το να πουλάς είναι ανθρώπινο: Η εκπληκτική αλήθεια για τη μετακίνηση των άλλων. Riverhead
Books; 2012.

22. Maslow AH. Κίνητρο και Προσωπικότητα. Harper & Row; 1954.

23. Frankl V.E. Η αναζήτηση νοήματος από τον άνθρωπο. Βοστώνη: Beacon Press; 2006.

24. Pettersen T. Κατανόηση της Φροντίδας: Προβλήματα και Δυνατότητες στην Ηθική της Φροντίδας.
Lanham: Lexington Books; 2008.

25. Covey SR. Οι 7 Συνήθειες των Εξαιρετικά Αποτελεσματικών Ανθρώπων. Simon & Schuster; 1989.

26.Πλάτων. Πρωταγόρας. Στο: Πλάτων. Ποιήματα. Επιμέλεια: Β. Γ. Μπεχτέας. Αθήνα:
Εκδόσεις Κάκτος; 1997.

27.Πλάτων. Πολιτεία. Μετάφραση, εισαγωγή, σχόλια: Ν. Καζαντζάκης. Αθήνα:
Εκδόσεις «Εστίας»; 2004.

28.Αριστοτέλης. Ηθικά Νικομάχεια. Μετάφραση-σχόλια: Δ. Λυπουρλής. Αθήνα:
Εκδόσεις Πολιτεία; 1993. Βιβλίο Η, Κεφάλαια 3-5.

29.Επίκτητος. Εγχειρίδιον. Στο: Επίκτητος. Συνοπτικά των απόχρησεων. Μετάφραση:
Γ. Ζωγράφος. Αθήνα: Εκδόσεις Ζήτρος; 2001.

30.Μάρκος Αυρήλιος. Τὰ εἰς ἑαυτόν. Μετάφραση: Α. Γ. Φαραντάτος. Αθήνα:
Εκδόσεις «Παπαδήμα»; 2010.

31.Ευριπίδης. Άλκηστις. Στο: Ευριπίδης. Τραγωδίες Τόμος Α’. Επιμέλεια: Γ.
Χαραλάμπους. Αθήνα: Εκδόσεις «Γκοβόστης»; 2005.

32.Σοφοκλής. Αντιγόνη. Στο: Σοφοκλής. Τραγωδίες. Εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια: Κ.
Γ. Γεωργουσόπουλος. Αθήνα: Εκδόσεις «Δωδώνη»; 1998.

 

 

 

Σημείωση: Το παρόν επιστημονικό άρθρο γράφτηκε για λόγους ενημέρωσης των ιατρών και των λοιπών επιστημόνων υγείας και δεν αποτελεί  μέσο διάγνωσης ή αντιμετώπισης ή πρόληψης ασθενειών, ούτε αποτελεί ιατρική συμβουλή για ασθενείς, από τον συγγραφέα ή τους συγγραφείς του άρθρου.

Την ευθύνη της διάγνωσης, θεραπείας και πρόληψης των ασθενειών τις έχει μόνον ο θεράπων ιατρός του κάθε ασθενούς, αφού πρώτα κάνει προσεκτικά ακριβή διάγνωση.
Γιαυτό συνιστάται η αποφυγή της αυθαίρετης εφαρμογής ιατρικών πληροφοριών από μη ιατρούς. Τα συμπληρώματα διατροφής δεν είναι φάρμακα, αλλά μπορεί να χορηγούνται συμπληρωματικά, χωρίς να παραιτούνται οι ασθενείς από  τις αποδεκτές υπό της ιατρικής επιστήμης θεραπείες ή θεραπευτικές τεχνικές και μεθόδους, που γίνονται, όταν χρειάζονται, υπό ιατρική καθοδήγηση,  παρακολούθηση και ευθύνη. Οι παρατιθέμενες διαφημίσεις εξυπηρετούν της δαπάνες συντήρησης της παρούσας ιστοσελίδας 

Το παρόν άρθρο προστατεύεται από το Νόμο 2121/1993 και 4481/2017 για την πνευματική ιδιοκτησία. Η ολική ή μερική αντιγραφή του παρόντος επιστημονικού άρθρου χωρίς τη γραπτή έγκριση του Δρ Δημητρίου Ν. Γκέλη θεωρείται κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας και διώκεται βάσει της νομοθεσίας.