Επιτυχία Υποψηφίου

Η επιτυχία στις Πανελλαδικές είναι μόνο η αρχή: Τι μας διδάσκει ο Αντισθένης και ο Κολοκοτρώνης

Η μεγάλη δοκιμασία αρχίζει μετά την επιτυχία

Κάθε χρόνο, η ανακοίνωση των αποτελεσμάτων των Πανελλαδικών εξετάσεων αποτελεί μια στιγμή μεγάλης χαράς για χιλιάδες νέους και τις οικογένειές τους. Μετά από χρόνια προσπάθειας, αγωνίας και στερήσεων, ανοίγει η πόρτα του πανεπιστημίου. Η εισαγωγή σε μια ανώτατη σχολή θεωρείται δικαιολογημένα μια σημαντική επιτυχία.

Ωστόσο, η επιτυχία αυτή δεν αποτελεί το τέλος μιας διαδρομής. Αποτελεί την αρχή μιας νέας και ίσως πιο απαιτητικής πορείας. Οι εξετάσεις αξιολογούν κυρίως τη γνώση, τη μεθοδικότητα και την προσπάθεια ενός μαθητή. Η ζωή όμως ενός επιστήμονα απαιτεί πολύ περισσότερα: υπευθυνότητα, ήθος, διαρκή μάθηση, αντοχή στις δυσκολίες και αφοσίωση στην αποστολή του.

Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, η ελληνική σκέψη επανέρχεται συνεχώς σε ένα βασικό ερώτημα: τι είναι αυτό που κάνει έναν άνθρωπο πραγματικά άξιο του έργου που αναλαμβάνει; Είναι μόνο η γνώση; Είναι η κοινωνική θέση; Είναι η επιτυχία; Ή μήπως είναι η ποιότητα με την οποία υπηρετεί αυτό που επέλεξε;

Ένα τέτοιο ερώτημα συναντάμε σε μια ρήση που αποδίδεται στην παράδοση στον Αντισθένη, τον μαθητή του Σωκράτη και έναν από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της Κυνικής φιλοσοφίας. Παρότι η ακριβής διατύπωση της συγκεκριμένης φράσης δεν μπορεί να θεωρηθεί απολύτως βέβαιο αυθεντικό χωρίο του Αντισθένη, η σκέψη της εντάσσεται στο γενικότερο πνεύμα της φιλοσοφίας του: ο άνθρωπος πρέπει να αναζητά έναν τρόπο ζωής που να χαρακτηρίζεται από αρετή, αυτοκυριαρχία και συνέπεια ανάμεσα στα λόγια και στις πράξεις του [1,2].

Το ίδιο μήνυμα, με διαφορετικό τρόπο και πιο απλή γλώσσα, εκφράζει και η γνωστή λαϊκή φράση που συνδέεται με τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη: «ή παπάς παπάς ή ζευγάς ζευγάς». Πίσω από αυτή τη φράση κρύβεται μια βαθιά αντίληψη για την αξία της αφοσίωσης στον ρόλο που έχει επιλέξει ο άνθρωπος [3].

Αντισθένης: η αξία της αφοσίωσης στον δρόμο που επιλέγουμε

Ο Αντισθένης (περ. 445–365 π.Χ.) υπήρξε μια ιδιαίτερη μορφή της αρχαίας φιλοσοφίας. Μαθητής αρχικά του σοφιστή Γοργία και στη συνέχεια του Σωκράτη, απομακρύνθηκε από την υπερβολική έμφαση στη ρητορική επιτυχία και έδωσε προτεραιότητα στη ζωή σύμφωνα με την αρετή [1].

Για τον Αντισθένη και την Κυνική σχολή, η αξία του ανθρώπου δεν κρίνεται από τα εξωτερικά αγαθά, τον πλούτο ή την κοινωνική αναγνώριση, αλλά από τον χαρακτήρα του. Ο πραγματικά μορφωμένος άνθρωπος δεν είναι εκείνος που απλώς συγκεντρώνει γνώσεις, αλλά εκείνος που μετατρέπει τη γνώση σε τρόπο ζωής [2].

Αυτό το μήνυμα έχει ιδιαίτερη σημασία για τους νέους που εισέρχονται σήμερα στο πανεπιστήμιο. Η επιτυχία στις εξετάσεις αποδεικνύει ότι ένας άνθρωπος έχει ικανότητες και μπορεί να επιτύχει έναν στόχο. Δεν εγγυάται όμως ότι θα γίνει ένας καλός επιστήμονας.

Η επιστήμη απαιτεί κάτι περισσότερο από ευφυΐα. Απαιτεί χαρακτήρα. Ο γιατρός, ο μηχανικός, ο εκπαιδευτικός, ο ερευνητής δεν κρίνονται μόνο από το πτυχίο τους, αλλά από τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούν τη γνώση τους προς όφελος των άλλων.

«Ή παπάς παπάς ή ζευγάς ζευγάς»: Η λαϊκή σοφία της συνέπειας

Η ελληνική λαϊκή παράδοση συχνά συμπυκνώνει σε λίγες λέξεις μεγάλες εμπειρίες ζωής. Η φράση «ή παπάς παπάς ή ζευγάς ζευγάς» εκφράζει την ανάγκη να υπάρχει συνέπεια ανάμεσα στον ρόλο που επιλέγει κάποιος και στις πράξεις του.

Σύμφωνα με τη γνωστή παράδοση, ο Κολοκοτρώνης χρησιμοποίησε τη φράση για να υποδείξει ότι ένας άνθρωπος που αναλαμβάνει μια συγκεκριμένη αποστολή πρέπει να την υπηρετεί με υπευθυνότητα και όχι να την εγκαταλείπει όταν εμφανίζονται άλλες υποχρεώσεις [3,4].

Η φράση του Κολοκοτρώνη αποτελεί ένα είδος εκλαϊκευμένου αντιστοίχου του αρχαίου διλήμματος. Όπως ο Αντισθένης προτείνει δύο δρόμους —τον σοφιστή και τον αρχιερέα— έτσι και η λαϊκή παροιμία θέτει το δίλημμα ανάμεσα σε δύο ρόλους: τον παπά (τον ιερέα) και τον ζευγά (τον αγρότη). Η ιστορία που τη συνοδεύει είναι αποκαλυπτική: ο παπα-Λευτέρης, που είχε παρατήσει τα τελετουργικά του καθήκοντα για να αγωνιστεί για την απελευθέρωση της πατρίδας, σταματά να βοηθήσει μια χήρα να οργώσει το χωράφι της. Ο Κολοκοτρώνης τον καλεί να επιλέξει: ή θα είναι παπάς (με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τα καθήκοντά του) ή ζευγάς (με τα δικά του καθήκοντα). Η ανάμειξη των ρόλων είναι απαγορευτική.

Η παροιμία αυτή, όπως σημειώνει ο Τάκης Νατσούλης στο βιβλίο του «Λέξεις και φράσεις παροιμιώδεις», αντανακλά μια βαθιά ριζωμένη αντίληψη περί σαφούς διάκρισης των κοινωνικών λειτουργιών. Σε αντίθεση με το φιλοσοφικό δίλημμα του Αντισθένη, όπου και οι δύο δρόμοι είναι εξίσου έγκυροι για τη συμβίωση με θεούς και ανθρώπους, η λαϊκή παροιμία τονίζει την αδυναμία ταυτόχρονης άσκησης δύο ρόλων. Ο παπάς που γίνεται ζευγάς παύει να είναι πραγματικά παπάς, και το αντίστροφο. Το δίλημμα εδώ δεν είναι επιλογής ανάμεσα σε δύο ισάξιους δρόμους, αλλά επιλογής ενός και μόνο δρόμου, με αποκλεισμό του άλλου[3, 4].

Η φράση δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος δεν πρέπει να έχει πολλά ενδιαφέροντα ή ότι δεν μπορεί να αναπτύσσει διαφορετικές ικανότητες. Σημαίνει ότι η αριστεία απαιτεί συγκέντρωση. Όταν κάποιος αναλαμβάνει ένα έργο, οφείλει να το υπηρετεί με συνέπεια.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στις επιστήμες υγείας. Η Ιατρική, για παράδειγμα, δεν είναι απλώς ένα επάγγελμα. Είναι ένα λειτούργημα που απαιτεί διαρκή ενημέρωση, αυτοκριτική και σεβασμό προς τον ασθενή. Η γνώση αλλάζει συνεχώς και ο γιατρός παραμένει μαθητής σε όλη του τη ζωή.

Η ελληνική γραμματεία και το χρέος του ανθρώπου

Οι μεγάλοι Έλληνες δημιουργοί ανέδειξαν με διαφορετικούς τρόπους το ίδιο θέμα: τη σχέση ανάμεσα στην προσωπική επιλογή και στην ευθύνη.

Ο Κωνσταντίνος Καβάφης παρουσιάζει συχνά ανθρώπους που βρίσκονται αντιμέτωποι με την ιστορία, τις επιλογές και τα όριά τους. Η ποίησή του υπενθυμίζει ότι η ανθρώπινη αξία δεν βρίσκεται μόνο στην εξωτερική επιτυχία αλλά στη συνείδηση του χρέους απέναντι στον εαυτό μας και στον κόσμο [5].

Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης ανέδειξε την αξία της ταπεινής προσφοράς. Οι ήρωές του συχνά δεν είναι ισχυροί ή επιτυχημένοι με τη σύγχρονη έννοια, αλλά άνθρωποι που διατηρούν ανθρωπιά και πίστη μέσα στις δυσκολίες της ζωής [6].

Ο Νίκος Καζαντζάκης, στην «Ασκητική», περιγράφει τη ζωή ως μια συνεχή προσπάθεια υπέρβασης. Ο άνθρωπος δεν ολοκληρώνεται όταν κατακτά έναν στόχο, αλλά όταν συνεχίζει να αγωνίζεται για κάτι υψηλότερο [7].

Αυτή η αντίληψη είναι εξαιρετικά επίκαιρη για τους νέους επιστήμονες. Η εισαγωγή στο πανεπιστήμιο δεν σημαίνει ότι ολοκληρώθηκε η προσπάθεια. Αντίθετα, σημαίνει ότι αρχίζει μια νέα μορφή αγώνα.

Η επιτυχία χρειάζεται ήθος

Στη σύγχρονη εποχή υπάρχει συχνά η τάση να ταυτίζεται η επιτυχία με τους βαθμούς, τους τίτλους ή την οικονομική αναγνώριση. Όμως η πραγματική αξία ενός επιστήμονα δεν μετριέται μόνο με αυτά.

Ένας σπουδαίος γιατρός δεν είναι μόνο εκείνος που γνωρίζει πολλές πληροφορίες. Είναι εκείνος που ακούει τον ασθενή του, αναγνωρίζει τα όρια της γνώσης του, συνεργάζεται με άλλους επιστήμονες και συνεχίζει να μαθαίνει.

Ένας σπουδαίος ερευνητής δεν είναι μόνο εκείνος που δημοσιεύει εργασίες. Είναι εκείνος που αναζητά την αλήθεια με εντιμότητα.

Ένας σπουδαίος επαγγελματίας δεν είναι εκείνος που απλώς κατέχει έναν τίτλο. Είναι εκείνος που αντιλαμβάνεται ότι ο τίτλος δημιουργεί ευθύνη.

Η αρχαία φιλοσοφία, η λαϊκή παράδοση και η νεότερη ελληνική γραμματεία συναντώνται τελικά σε ένα κοινό μήνυμα: ο άνθρωπος γίνεται σημαντικός όχι από αυτό που αποκτά, αλλά από τον τρόπο με τον οποίο υπηρετεί αυτό που επέλεξε.

Συμπέρασμα

Η επιτυχία στις Πανελλαδικές είναι μια σημαντική κατάκτηση, αλλά δεν είναι ο τελικός προορισμός. Είναι η πρώτη πόρτα που ανοίγει προς έναν μεγαλύτερο δρόμο.

Ο Αντισθένης μας υπενθυμίζει την αξία της αρετής και της συνέπειας. Ο Κολοκοτρώνης, με τη λαϊκή σοφία της φράσης «ή παπάς παπάς ή ζευγάς ζευγάς», μας θυμίζει ότι κάθε αποστολή απαιτεί αφοσίωση.

Για τους νέους που ξεκινούν σήμερα την πανεπιστημιακή τους πορεία, το σημαντικότερο εφόδιο δεν είναι μόνο η γνώση που θα αποκτήσουν. Είναι ο χαρακτήρας με τον οποίο θα τη χρησιμοποιήσουν.

Γιατί τελικά η επιτυχία ανοίγει την πόρτα. Η αφοσίωση, το ήθος και η ευθύνη είναι εκείνα που δημιουργούν τον πραγματικό επιστήμονα.

Βιβλιογραφική Τεκμηρίωση

1. Diogenes Laertius. Lives of Eminent Philosophers. Book VI: Antisthenes and the Cynics. Translated by Hicks RD. Cambridge: Harvard University Press; 1925.
2. Branham R, Goulet-Cazé ML, editors. The Cynics: The Cynic Movement in Antiquity and Its Legacy. Berkeley: University of California Press; 1996.
3. Νατσούλης Τ. Λέξεις και φράσεις παροιμιώδεις. Αθήνα: Σμυρνιωτάκης; 1995.
4. ΤΑ ΝΕΑ. Γιατί λέμε «Ή παπάς ή ζευγάς». 4 Φεβρουαρίου 2003.
5. Καβάφης ΚΠ. Ποιήματα. Αθήνα: Ίκαρος; 1992.
6. Παπαδιαμάντης Α. Άπαντα. Αθήνα: Δόμος; 1988.
7. Καζαντζάκης Ν. Ασκητική: Salvatores Dei. Αθήνα: Καζαντζάκης; 1927.
8. Γιανναράς Χ. Το πρόσωπο και ο έρως. Αθήνα: Δόμος; 1976.

Σημείωση: Το παρόν επιστημονικό άρθρο γράφτηκε για λόγους ενημέρωσης των ιατρών και των λοιπών επιστημόνων υγείας και δεν αποτελεί  μέσο διάγνωσης ή αντιμετώπισης ή πρόληψης ασθενειών, ούτε αποτελεί ιατρική συμβουλή για ασθενείς, από τον συγγραφέα ή τους συγγραφείς του άρθρου.

Την ευθύνη της διάγνωσης, θεραπείας και πρόληψης των ασθενειών τις έχει μόνον ο θεράπων ιατρός του κάθε ασθενούς, αφού πρώτα κάνει προσεκτικά ακριβή διάγνωση.
Γιαυτό συνιστάται η αποφυγή της αυθαίρετης εφαρμογής ιατρικών πληροφοριών από μη ιατρούς. Τα συμπληρώματα διατροφής δεν είναι φάρμακα, αλλά μπορεί να χορηγούνται συμπληρωματικά, χωρίς να παραιτούνται οι ασθενείς από  τις αποδεκτές υπό της ιατρικής επιστήμης θεραπείες ή θεραπευτικές τεχνικές και μεθόδους, που γίνονται, όταν χρειάζονται, υπό ιατρική καθοδήγηση,  παρακολούθηση και ευθύνη. Οι παρατιθέμενες διαφημίσεις εξυπηρετούν της δαπάνες συντήρησης της παρούσας ιστοσελίδας 

Το παρόν άρθρο προστατεύεται από το Νόμο 2121/1993 και 4481/2017 για την πνευματική ιδιοκτησία. Η ολική ή μερική αντιγραφή του παρόντος επιστημονικού άρθρου χωρίς τη γραπτή έγκριση του Δρ Δημητρίου Ν. Γκέλη θεωρείται κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας και διώκεται βάσει της νομοθεσίας.