Επιτυχία Υποψηφίου

Ο Φόβος ως σιωπηλή φυλακή του  ανθρώπου

Ο φόβος αποτελεί ένα από τα πιο ισχυρά και καθολικά ανθρώπινα συναισθήματα. Δεν είναι μόνο μια ψυχολογική αντίδραση σε πραγματικούς κινδύνους, αλλά συχνά μια εσωτερική φυλακή που δεσμεύει τη βούληση και τη δημιουργικότητα του ανθρώπου. Ο σύγχρονος άνθρωπος, παρά την τεχνολογική πρόοδο και τις κοινωνικές ελευθερίες, εξακολουθεί να ζει υπό την κυριαρχία φόβων που δεν έχουν υλική υπόσταση — φόβος της αποτυχίας, της απόρριψης, της κοινωνικής κριτικής, του μέλλοντος. Οι φόβοι αυτοί δημιουργούν έναν «σιωπηλό δεσμωτήριο», όπου τα δεσμά είναι ψυχολογικά και αόρατα [1,9].

Από ψυχολογικής σκοπιάς, ο φόβος λειτουργεί ως μηχανισμός επιβίωσης, όμως όταν παρατείνεται ή γενικεύεται, οδηγεί σε ανασφάλεια, άγχος και παθητικότητα [2,10]. Η γνωσιακή συμπεριφορική θεωρία επισημαίνει ότι ο φόβος συχνά συντηρείται από αρνητικές σκέψεις και εσφαλμένες αντιλήψεις για τον εαυτό και τον κόσμο [3]. Η αποδοχή του φόβου ως φυσικού συναισθήματος και η συνειδητοποίησή του ως υποκειμενικού βιώματος είναι το πρώτο βήμα προς την απελευθέρωση από αυτόν.

Η σιωπηλή φυλακή του ανθρώπου είναι χτισμένη από φόβο, του οποίου τα τείχη είναι ψευδείς αμφιβολίες και κατασκευασμένες από το μυαλό ιστορίες [9]. Ο φόβος, ως ψυχολογικό κατασκεύασμα, ευδοκιμεί στην αβεβαιότητα και αποστραγγίζει την ενέργεια και τη δράση, παρόλο που τα περισσότερα από τα φοβισμένα σενάρια δεν υλοποιούνται ποτέ [10]. Η αντιμετώπιση του φόβου δεν βρίσκεται στην καταπολέμησή του, αφού αυτό τον ενδυναμώνει, αλλά στην απλή παρατήρησή του με επίγνωση, κάτι που τον απομυθοποιεί και τον αποδυναμώνει [11]. Το κλειδί για την αντιμετώπιση του φόβου είναι η κατανόηση ότι αυτός λειτουργεί ως μηχανισμός προστασίας του νου, ο οποίος, όμως, μετατρέπεται σε φυλακή όταν μας εμποδίζει να ζήσουμε πλήρως [9]. Το θάρρος, επομένως, δεν είναι η απουσία φόβου, αλλά η δράση παρά την παρουσία του [12]. Η ελευθερία έρχεται όταν σταματήσουμε να ταυτιζόμαστε με τον φόβο και αναγνωρίσουμε ότι είμαστε αυτός που παρατηρεί, και όχι ο ίδιος ο φόβος [11]. Μέσω της συνειδητής δράσης, ο φόβος μετατρέπεται σε ένα περαστικό κύμα της συνείδησης, χωρίς να μας κυριεύει.

Η φιλοσοφική και τραγική σκέψη της αρχαίας Ελλάδας προσφέρει βαθιά ενόραση στο φαινόμενο του φόβου. Ο Αισχύλος, στον Αγαμέμνονα, σημειώνει χαρακτηριστικά:
«Διδάσκει δ᾽ ἄνθρωπον φόβος• ἐπεὶ τὸ παθεῖν μαθεῖν ἐστίν.» (στ. 179–180)
δηλαδή, «Ο φόβος διδάσκει τον άνθρωπο• διότι το να υποστεί κάτι είναι να μάθει» [4]. Με αυτή τη φράση, ο ποιητής δεν θεωρεί τον φόβο αποκλειστικά αρνητικό συναίσθημα, αλλά δύναμη παιδευτική. Ο φόβος, όταν βιώνεται με συνείδηση, γίνεται πηγή σοφίας και αυτογνωσίας. Αντίθετα, όταν ο φόβος κυριαρχεί ασυνείδητα, μετατρέπεται σε φυλακή του πνεύματος.

Στο κοινωνικό επίπεδο, ο φόβος χρησιμοποιείται συχνά ως εργαλείο ελέγχου. Ο Michel Foucault περιγράφει πώς οι κοινωνικοί θεσμοί (εκπαίδευση, εργασία, κράτος) λειτουργούν ως «πειθαρχικοί μηχανισμοί» που διαμορφώνουν τη συμπεριφορά μέσω του φόβου της απόκλισης [5]. Έτσι, η «σιωπηλή φυλακή» δεν βρίσκεται μόνο στο άτομο, αλλά και στο συλλογικό ασυνείδητο.

Η χριστιανική πίστη αντιμετωπίζει τον φόβο με διαφορετική οπτική. Σύμφωνα με τη Βίβλο:
«Οὐ γὰρ ἔδωκεν ἡμῖν ὁ Θεὸς πνεῦμα δειλίας, ἀλλὰ πνεῦμα δυνάμεως καὶ ἀγάπης καὶ σωφροσύνης.» (2 Τιμόθεο 1:7) [6]
Δηλαδή, ο Θεός δεν έδωσε στον άνθρωπο πνεύμα φόβου, αλλά δύναμη, αγάπη και σωφροσύνη. Η πίστη ενθαρρύνει την εμπιστοσύνη στον Θεό και την αγάπη ως αντίδοτα στον φόβο.

Στην ίδια κατεύθυνση, ο William Shakespeare παρατηρεί στην τραγωδία Julius Caesar:
«Cowards die many times before their deaths; the valiant never taste of death but once» [8].
Μετάφραση: «Οι δειλοί πεθαίνουν πολλές φορές πριν από τον θάνατό τους• οι γενναίοι δεν γεύονται το θάνατο παρά μόνο μία φορά». Η ερμηνεία είναι ότι ο φόβος προκαλεί «εσωτερικούς θανάτους» — κάθε φορά που κάποιος υποχωρεί μπροστά σε φόβο, χάνει μέρος της ζωής του. Ο γενναίος αντιμετωπίζει τη ζωή με θάρρος και βιώνει τον πραγματικό θάνατο μόνο μία φορά.

Τέλος, όπως είπε ο Μένανδρος:
«Βίος, βίου δεόμενος, οὐκ ἔστιν βίος.» – «Η ζωή που φοβάται τη ζωή δεν είναι ζωή» [7]. Η φράση αυτή συνοψίζει την ιδέα ότι ο φόβος που καταλύει την καθημερινή ζωή μετατρέπει την ύπαρξη σε ψευδοζωή.

Συνοψίζοντας, ο φόβος είναι ένα διττό φαινόμενο: δύναται να προστατέψει αλλά και να παραλύσει. Η απελευθέρωση από τη σιωπηλή αυτή φυλακή δεν σημαίνει την εξάλειψη του φόβου, αλλά την κατανόησή του και τη μετατροπή του σε επίγνωση, εμπιστοσύνη και δράση [9–12].

Βιβλιογραφική Τεκμηρίωση

1. Brown B. The Gifts of Imperfection. Hazelden Publishing; 2010.
2. LeDoux JE. Anxious: Using the Brain to Understand and Treat Fear and Anxiety. Viking; 2015.
3. Beck AT. Cognitive Therapy and the Emotional Disorders. Penguin; 1979.
4. Αἰσχύλος. Αγαμέμνων. Επιμ. Κακριδής ΙΘ. Αθήνα: Κάκτος; 1992. στ. 179–180.
5. Foucault M. Discipline and Punish: The Birth of the Prison. Vintage Books; 1995.
6. Βίβλος, 2 Τιμόθεος 1:7.
7. Μένανδρος. Γνωμικαί Μονόστιχοι. Αθήνα: Ίδρυμα Ελληνικής Γλώσσας; 2004.
8. Shakespeare W. Julius Caesar. Act II Scene 2 – «Cowards die many times before their deaths; the valiant never taste of death but once.» (Πηγή: poemanalysis.com)
9. Harris S. Waking Up: A Guide to Spirituality Without Religion. Simon & Schuster; 2014.
10. Holiday R. The Obstacle Is the Way: The Timeless Art of Turning Trials into Triumph. Portfolio/Penguin; 2014.
11. Tolle E. The Power of Now: A Guide to Spiritual Enlightenment. New World Library; 2004.
12. Brown B. Rising Strong: The Reckoning. The Rumble. The Revolution. Spiegel & Grau; 2015.

 

 

Σημείωση: Το παρόν επιστημονικό άρθρο γράφτηκε για λόγους ενημέρωσης των ιατρών και των λοιπών επιστημόνων υγείας και δεν αποτελεί  μέσο διάγνωσης ή αντιμετώπισης ή πρόληψης ασθενειών, ούτε αποτελεί ιατρική συμβουλή για ασθενείς, από τον συγγραφέα ή τους συγγραφείς του άρθρου.

Την ευθύνη της διάγνωσης, θεραπείας και πρόληψης των ασθενειών τις έχει μόνον ο θεράπων ιατρός του κάθε ασθενούς, αφού πρώτα κάνει προσεκτικά ακριβή διάγνωση.
Γιαυτό συνιστάται η αποφυγή της αυθαίρετης εφαρμογής ιατρικών πληροφοριών από μη ιατρούς. Τα συμπληρώματα διατροφής δεν είναι φάρμακα, αλλά μπορεί να χορηγούνται συμπληρωματικά, χωρίς να παραιτούνται οι ασθενείς από  τις αποδεκτές υπό της ιατρικής επιστήμης θεραπείες ή θεραπευτικές τεχνικές και μεθόδους, που γίνονται, όταν χρειάζονται, υπό ιατρική καθοδήγηση,  παρακολούθηση και ευθύνη. Οι παρατιθέμενες διαφημίσεις εξυπηρετούν της δαπάνες συντήρησης της παρούσας ιστοσελίδας 

Το παρόν άρθρο προστατεύεται από το Νόμο 2121/1993 και 4481/2017 για την πνευματική ιδιοκτησία. Η ολική ή μερική αντιγραφή του παρόντος επιστημονικού άρθρου χωρίς τη γραπτή έγκριση του Δρ Δημητρίου Ν. Γκέλη θεωρείται κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας και διώκεται βάσει της νομοθεσίας.