Μη ζητιανεύεις για μια θέση — φτιάξε μόνος σου το τραπέζι σου
Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης (MD, ORL, DDS, PhD)
Υπάρχουν άνθρωποι που περνούν μεγάλο μέρος της ζωής τους περιμένοντας να τους παραχωρηθεί μια θέση. Περιμένουν να τους αναγνωρίσει κάποιος, να τους προσλάβει, να τους προαγάγει, να τους καλέσει σε ένα σημαντικό τραπέζι, να τους δώσει έναν τίτλο, ένα αξίωμα ή μια ευκαιρία. Άλλοτε παρακαλουν ή βάζουν ‘‘μέσο’’ για να διορισυουν ή για να βρουν ‘‘μια θεση στον ήλιο’’. Και κάποια στιγμή, χωρίς να το αντιληφθούν, η ζωή τους έχει μετατραπεί σε μια ατελείωτη αναμονή για μια πρόσκληση.
Υπάρχει όμως και ένας άλλος τρόπος να αντιμετωπίσεις τη ζωή. «Όταν δεν σου δίνουν θέση στο τραπέζι, μπορείς να φτιάξεις το δικό σου τραπέζι».
Η φράση αυτή δεν είναι απλώς μια συμβουλή επαγγελματικής σταδιοδρομίας. Είναι μια αντίληψη ζωής. Σημαίνει να μετατρέπεις την απόρριψη σε αυτονομία, το κλειστό σύστημα σε δημιουργία και την ανάγκη για αποδοχή σε δύναμη παραγωγής. Δεν σημαίνει ότι πρέπει να αρνείσαι τη συνεργασία, την ιεραρχία ή τους θεσμούς, ούτε ότι κάθε άνθρωπος που δεν αναγνωρίζεται πρέπει να θεωρεί τον εαυτό του αδικημένο. Σημαίνει κάτι βαθύτερο: Να μη μετατρέπεις την αναγνώριση των άλλων σε προϋπόθεση για να αρχίσεις να δημιουργείς. «Έχεις τα χρώματα, έχεις τον καμβά, ζωγράφισε τον παράδεισό σου και μπες μέσα.»
Η μεγάλη παγίδα το, να περιμένεις να σε επιλέξουν
Η κοινωνία μας μαθαίνει από μικρή ηλικία να περιμένουμε την επιλογή κάποιου άλλου. Να πάρουμε καλούς βαθμούς ώστε να μας επιλέξει το πανεπιστήμιο, να σπουδάσουμε ώστε να μας επιλέξει ένας εργοδότης, να εργαστούμε σκληρά ώστε να μας προαγάγει ένας ανώτερος, να αποκτήσουμε κύρος ώστε να μας προσκαλέσουν στους σωστούς κύκλους. Όλα αυτά έχουν τη θέση τους. Το πρόβλημα αρχίζει όταν ο άνθρωπος πιστέψει ότι η ζωή του μπορεί να προχωρήσει μόνο εφόσον κάποιος άλλος του ανοίξει την πόρτα. Τότε η φιλοδοξία μετατρέπεται σε εξάρτηση. Δεν ρωτά πλέον «τι μπορώ να δημιουργήσω;», αλλά «ποιος θα με επιλέξει;». Και αυτή είναι επικίνδυνη ερώτηση, γιατί μεταφέρει τον έλεγχο της ζωής σου στα χέρια κάποιου άλλου.
Ο Ralph Waldo Emerson ήταν από τους πρώτους μεγάλους διανοούμενους που έθεσαν στο κέντρο της σκέψης τους την αυτοεξάρτηση. Στο Self-Reliance υποστήριξε ότι ο άνθρωπος πρέπει να εμπιστεύεται τη δική του σκέψη και να μην υποτάσσει τη ζωή του στην ανάγκη κοινωνικής επιβεβαίωσης. [1] Δεν σημαίνει ότι πρέπει να απορρίψεις την κοινωνία· σημαίνει ότι δεν πρέπει να παραδώσεις σε αυτήν την εξουσία να καθορίζει ποιος είσαι.
Ο Nietzsche, από διαφορετική φιλοσοφική αφετηρία, κινήθηκε προς μια συγγενική ιδέα. Δεν τον ενδιέφερε ο άνθρωπος που απλώς προσαρμόζεται σε μια έτοιμη κοινωνική θέση, αλλά εκείνος που δημιουργεί τον εαυτό του, υπερβαίνει τις δεδομένες συνθήκες και μετατρέπει τη ζωή του σε προσωπικό έργο. Η ιδέα «γίνε αυτό που είσαι» συνδέεται με αυτή την έννοια της αυτοδημιουργίας. [2] Έτσι, το «δικό σου τραπέζι» δεν είναι κάτι που σε περιμένει κάπου. Πρέπει να το κατασκευάσεις.
Ο Ωνάσης δεν περίμενε να τον δεχθεί το παλιό τραπέζι
Στην ελληνική πραγματικότητα, το παράδειγμα του Αριστοτέλη Ωνάση ταιριάζει εξαιρετικά σε αυτή την αντίληψη. Μετά την καταστροφή της Σμύρνης εγκαταστάθηκε στην Αργεντινή, όπου εργάστηκε αρχικά ως τηλεφωνητής και στη συνέχεια δημιούργησε τη δική του εμπορική δραστηριότητα. Με τη βοήθεια του οικογενειακού του δικτύου δημιούργησε επιχείρηση εισαγωγών-εξαγωγών καπνού και στη συνέχεια στράφηκε στη ναυτιλία. Το 1933 αγόρασε δύο φορτηγά πλοία μέσα στη Μεγάλη Ύφεση και αργότερα στράφηκε αποφασιστικά στα δεξαμενόπλοια. [3-5] Η ιστορική έρευνα της Τζελίνα Χαρλαύτη (Gelina Harlaftis), μια από τις σημαντικότερες μορφές στον τομέα της ναυτιλιακής ιστορίας, με διεθνή αναγνώριση και σημαντικό ακαδημαϊκό και συγγραφικό έργο, δείχνει ότι ο Ωνάσης όχι μόνο αξιοποίησε την ελληνική ναυτιλιακή παράδοση αλλά την αναδιαμόρφωσε, συμβάλλοντας στη μετάβαση προς ένα παγκοσμιοποιημένο επιχειρηματικό μοντέλο.
Η ιστορία του δεν πρέπει να απλοποιείται στον μύθο του ανθρώπου που «ξεκίνησε από το μηδέν». Ο Ωνάσης είχε οικογενειακό επιχειρηματικό υπόβαθρο, συνεργάτες, δίκτυα, γνώσεις και κεφάλαια. Το ίδιο το Ίδρυμα Ωνάση επισημαίνει ότι η πρώτη του επιχειρηματική δραστηριότητα στην Αργεντινή στηρίχθηκε εν μέρει στην οικογενειακή εμπειρία και στα δίκτυά του. Αλλά αυτό δεν αναιρεί το βασικό μάθημα. Δεν αρκέστηκε να περιμένει μια θέση στην υπάρχουσα επιχειρηματική τάξη. Δημιούργησε έναν δικό του χώρο μέσα στον οποίο η παρουσία του έγινε καθοριστική.
Το «δικό σου τραπέζι», επομένως, δεν σημαίνει ότι δεν χρειάζεσαι κανέναν. Σημαίνει ότι δεν περιμένεις από κάποιον άλλο να σου παραχωρήσει την καρέκλα.
Ο Kiyosaki από τη θέση εργασίας στη δημιουργία περιουσίας
Σε διαφορετικό πεδίο, ο Robert Kiyosaki (Αμερικανός επιχειρηματίας, επενδυτής, συγγραφέας και οικονομικός σχολιαστής. Έγινε παγκοσμίως γνωστός από τη σειρά βιβλίων προσωπικής οικονομίας “Rich Dad Poor Dad” («Πλούσιος Μπαμπάς, Φτωχός Μπαμπάς») εξέφρασε παρόμοια αντίληψη για την οικονομική ανεξαρτησία.
Στο Rich Dad Poor Dad αντιπαρέβαλε τη λογική του ανθρώπου που εκπαιδεύεται κυρίως για να αποκτήσει μια καλή δουλειά με τη λογική εκείνου που προσπαθεί να αποκτήσει ή να δημιουργήσει περιουσιακά στοιχεία που παράγουν εισόδημα. [6] Η φιλοσοφία του εξακολουθεί να δίνει έμφαση στη δημιουργία περιουσιακών στοιχείων και στη μείωση της αποκλειστικής εξάρτησης από έναν μισθό. [7,8]
Δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος πρέπει να γίνει επιχειρηματίας ή επενδυτής ούτε ότι όλες οι οικονομικές απόψεις του Kiyosaki αποτελούν αδιαμφισβήτητη οικονομική επιστήμη. Η αξία της σκέψης του για το συγκεκριμένο θέμα βρίσκεται αλλού: Στη μεταβολή της ερώτησης από «ποιος θα μου δώσει μια καλύτερη δουλειά;» σε «τι μπορώ να δημιουργήσω ή να κατέχω ώστε να μη στηρίζεται ολόκληρη η ζωή μου σε μία θέση εργασίας;» Ο Kiyosaki, με τον δικό του τρόπο, δεν θέλει απλώς να σου βρει μια καλύτερη καρέκλα. Θέλει να αλλάξει το τραπέζι στο οποίο παίζεις.
Ο Steve Jobs και η άρνηση του έτοιμου σχεδίου
Ο Steve Jobs αποτελεί ένα ακόμη χαρακτηριστικό παράδειγμα. Ο Στιβ Τζομπς (Steve Jobs) ήταν ένας από τους πιο εμβληματικούς και επιδραστικούς επιχειρηματίες, εφευρέτες και οραματιστές του 20ού και 21ου αιώνα. Υπήρξε συνιδρυτής, πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος (CEO) της Apple Inc., μιας εταιρείας, που όχι μόνο εκδημοκράτισε την προσωπική υπολογιστική, αλλά επαναπροσδιόρισε τη μουσική βιομηχανία και έφερε επανάσταση στην κινητή τηλεφωνία, αλλάζοντας τον τρόπο που ζούμε, εργαζόμαστε και επικοινωνούμε.
Στην ομιλία του στο Stanford το 2005 περιέγραψε πώς αποφάσεις που τότε φαίνονταν άσχετες μεταξύ τους —όπως η εγκατάλειψη του πανεπιστημίου και η παρακολούθηση μαθημάτων που τον ενδιέφεραν— απέκτησαν νόημα εκ των υστέρων. [9] Το σημαντικό δεν είναι να μιμηθεί κανείς τον Jobs ούτε να θεωρήσει ότι η εγκατάλειψη του πανεπιστημίου αποτελεί δρόμο προς την επιτυχία. Το ουσιαστικό είναι ότι η ζωή δεν είναι πάντοτε μια προκαθορισμένη σκάλα. Μερικές φορές δεν χρειάζεται να ανέβεις την υπάρχουσα σκάλα. Μπορείς να κατασκευάσεις μιαν άλλη.
Madam C. J. Walker: Όταν η ευκαιρία δεν έρχεται
Η Madam C. J. Walker αποτελεί ακόμη πιο έντονο παράδειγμα. Γεννημένη ως Sarah Breedlove, κόρη πρώην σκλάβων, εργάστηκε ως πλύστρα και στη συνέχεια δημιούργησε μια επιχείρηση προϊόντων περιποίησης μαλλιών που εξελίχθηκε σε σημαντική επιχειρηματική δραστηριότητα. [10,11] Η περίπτωσή της δείχνει τι μπορεί να σημαίνει η δημιουργία ευκαιρίας σε ένα περιβάλλον όπου οι ευκαιρίες είναι εξαιρετικά περιορισμένες. Δεν περίμενε να γίνει πρώτα ο κόσμος ιδανικός. Άρχισε να δημιουργεί μέσα στις συνθήκες που υπήρχαν.
Αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά των δημιουργικών ανθρώπων: δεν περιμένουν να λυθούν όλα τα προβλήματα του περιβάλλοντος πριν αρχίσουν. Ρωτούν: «Τι μπορώ να κάνω με τον κόσμο όπως είναι τώρα;»
Ο Καβάφης: Αν δεν μπορείς να κάνεις τη ζωή σου όπως θέλεις
Εδώ, όμως, ο Κ. Π. Καβάφης προσθέτει μια διάσταση εξαιρετικά σημαντική. Το ποίημά του «Όσο μπορείς», γραμμένο το 1913, δεν μιλά για επιχειρηματική επιτυχία, πλούτο ή κοινωνική άνοδο. Μιλά για κάτι βαθύτερο: Για την αξιοπρέπεια του ανθρώπου όταν δεν μπορεί να διαμορφώσει τη ζωή του ακριβώς όπως θα ήθελε. Το ποίημα καταγράφεται στο σώμα των ποιημάτων του Καβάφη του 1913 και στο Αρχείο Καβάφη. [12,13]
Ο Καβάφης αρχίζει με μια παραδοχή που είναι ίσως πιο σοφή από πολλές σύγχρονες συμβουλές αυτοβελτίωσης: «Κι αν δεν μπορείς να κάμεις την ζωή σου όπως την θέλεις…». [12] Αυτό είναι το σημείο όπου ο Καβάφης διαφοροποιείται από την κουλτούρα του «μπορείς να πετύχεις τα πάντα». Όχι. Δεν μπορείς να κάνεις πάντοτε τη ζωή σου όπως θέλεις.
Υπάρχουν κοινωνικές συνθήκες, οικονομικοί περιορισμοί, αποτυχίες, άνθρωποι που δεν σε θέλουν, πόρτες που δεν ανοίγουν και γεγονότα που δεν εξαρτώνται από εσένα. Ο Καβάφης δεν προτείνει να αρνηθείς αυτή την πραγματικότητα. Προτείνει κάτι δυσκολότερο: Να μη χάσεις την αξιοπρέπειά σου μέσα σε αυτήν. [12,13]
Γι’ αυτό το Όσο μπορείς αποτελεί εξαιρετικό συμπλήρωμα στην ιδέα του δικού μας τραπεζιού. Ο άνθρωπος που ζητιανεύει διαρκώς για μια θέση μπορεί τελικά να αρχίσει να εκθέτει τον εαυτό του σε ανθρώπους και περιβάλλοντα που δεν τον σέβονται, μόνο και μόνο για να παραμείνει μέσα στον κύκλο τους. Ο Καβάφης λέει ουσιαστικά: Αν δεν μπορείς να κάνεις τη ζωή σου όπως θέλεις, τουλάχιστον μην την εξευτελίζεις προσπαθώντας να χωρέσεις σε έναν κόσμο που δεν αξίζει να την καθορίζει.
Ο Καβάφης, επομένως, δεν λέει ακριβώς «φτιάξε το δικό σου τραπέζι». Λέει κάτι πιο λεπτό: Αν δεν μπορείς να αποκτήσεις το τραπέζι που θα ήθελες, διαφύλαξε τουλάχιστον την αξιοπρέπειά σου και μην εξευτελίσεις τη ζωή σου προσπαθώντας να καθίσεις σε τραπέζια που δεν σου ταιριάζουν.
Η Καινή Διαθήκη: Η θέση δεν είναι το μέτρο της αξίας σου
Και εδώ έρχεται η βαθύτερη διάσταση του θέματος. Η Καινή Διαθήκη δεν λέει απλώς «δημιούργησε τη δική σου θέση». Ο Χριστός μετατοπίζει ολόκληρο το ερώτημα. Όταν οι άνθρωποι αγωνίζονται για τις πρώτες θέσεις στο τραπέζι, τους προειδοποιεί να μην επιδιώκουν την πρωτοκαθεδρία. [14] Και καταλήγει: «πᾶς ὁ ὑψῶν ἑαυτὸν ταπεινωθήσεται, καὶ ὁ ταπεινῶν ἑαυτὸν ὑψωθήσεται» (Λουκ. 14:11). [14]
Αυτό αλλάζει το νόημα ολόκληρου του δοκιμίου. Γιατί υπάρχει ένας άνθρωπος που δεν παρακαλά για θέση, φτιάχνει το δικό του τραπέζι, γίνεται επιτυχημένος και αποκτά δύναμη. Τι κάνει μετά; Μπορεί να γίνει ακριβώς σαν εκείνους που κάποτε τον απέκλεισαν. Να κρατήσει το τραπέζι κλειστό, να αφήσει έξω τους άλλους και να χρησιμοποιήσει την επιτυχία του για να αισθάνεται ανώτερος.
Η Καινή Διαθήκη λέει: Όχι. Δεν καταργεί την αξία της δημιουργίας, της εργασίας και της προσωπικής ευθύνης· καταργεί την ιδέα ότι η αξία του ανθρώπου μετριέται από το πόσο ψηλά κάθεται. Γι’ αυτό ο Χριστός λέει: «ὃς ἐὰν θέλῃ ἐν ὑμῖν μέγας γενέσθαι, ἔσται ὑμῶν διάκονος» και «ὃς ἐὰν θέλῃ ἐν ὑμῖν εἶναι πρῶτος, ἔσται ὑμῶν δοῦλος» (Ματθ. 20:26-27). [14] «Όποιος θέλει να γίνει μεγάλος ανάμεσά σας, ας γίνεται υπηρέτης σας, και όποιος θέλει να είναι πρώτος ανάμεσά σας, ας γίνεται δούλος σας.» Ο Ιησούς εδώ ανατρέπει πλήρως την κοσμική αντίληψη περί εξουσίας. Στον κόσμο, ο μεγάλος είναι αυτός που εξουσιάζει τους άλλους. Εδώ, ο μεγάλος είναι αυτός που υπηρετεί. Η λέξη «διάκονος» σημαίνει υπηρέτης (από εκεί προέρχεται και ο όρος «διάκονος» στην Εκκλησία), ενώ η λέξη «δοῦλος» εδώ δεν υποδηλώνει ταπεινωτικό υποβιβασμό, αλλά την απόλυτη αφοσίωση και προσφορά στους άλλους.
Εδώ βρίσκεται ίσως η βαθύτερη απάντηση στο ερώτημά μας. Δεν είναι κακό να φτιάξεις το δικό σου τραπέζι. Το ερώτημα είναι γιατί το φτιάχνεις. Για να είσαι ψηλότερα από τους άλλους ή για να υπάρχει περισσότερος χώρος;
Από την καρέκλα στη δημιουργία
Αν το δούμε συμβολικά, το τραπέζι είναι πολλά πράγματα: Μπορεί να είναι μια επιχείρηση, η επιστημονική ομάδα, το ιατρείο, το βιβλίο, το εργαστήριο, η κοινωνική θέση, η γνώση, η οικονομική ανεξαρτησία, ο χώρος που δημιουργεί ένας άνθρωπος γύρω από τον οποίο μπορούν να συγκεντρωθούν και άλλοι.
Γι’ αυτό η ώριμη εκδοχή της φράσης δεν είναι: «Φτιάξε το δικό σου τραπέζι και άφησε τους άλλους να ζητιανεύουν.» Είναι: «Φτιάξε το δικό σου τραπέζι, ώστε να μη χρειάζεται κανείς να ζητιανεύει.»
Εδώ η αυτονομία συναντά την ηθική. Ένας καλός επιστήμονας δημιουργεί μαθητές. Ένας καλός επιχειρηματίας δημιουργεί θέσεις εργασίας. Ένας καλός δάσκαλος δημιουργεί ανθρώπους που κάποτε θα γνωρίζουν περισσότερα από εκείνον. Ένας συγγραφέας δημιουργεί ιδέες που μπορούν να ταξιδεύουν μετά τον θάνατό του. Ένας άνθρωπος με κοινωνική συνείδηση δημιουργεί χώρο για ανθρώπους που δεν είχαν φωνή. Αυτό είναι πολύ σημαντικότερο από το να κερδίσεις απλώς μια θέση.
Η ίδια η εικόνα του τραπεζιού έχει ιδιαίτερη σημασία στην Καινή Διαθήκη, όπου το τραπέζι δεν εμφανίζεται μόνο ως χώρος κοινωνικής διάκρισης αλλά και ως χώρος κοινωνίας, πρόσκλησης και προσφοράς. Η παραβολή του μεγάλου δείπνου (Λουκ. 14:15-24) μετατρέπει την εικόνα του τραπεζιού σε εικόνα μιας πρόσκλησης που απευθύνεται τελικά και σε εκείνους που βρίσκονται έξω από τους προνομιούχους κύκλους. [14]
Η απόρριψη ως αφετηρία
Δεν πρέπει όμως να ρομαντικοποιούμε την απόρριψη. Το να μη σε επιλέξουν δεν σημαίνει πάντοτε ότι είσαι ιδιοφυΐα. Μπορεί να σημαίνει ότι δεν είσαι έτοιμος, ότι δεν έχεις τις απαραίτητες γνώσεις, ότι έκανες λάθος ή ότι χρειάζεσαι περισσότερη δουλειά. Αλλά ακόμη και τότε η σωστή αντίδραση δεν είναι η αιώνια αυτολύπηση. Είναι η ερώτηση: «Τι μπορώ να μάθω από αυτή την απόρριψη;» Και ύστερα: «Τι μπορώ να δημιουργήσω από εδώ και πέρα;»
Αυτό είναι το σημείο όπου η αποτυχία μπορεί να μετατραπεί σε κεφάλαιο.
Το τελικό νόημα
Ο Emerson μας λέει: Εμπιστεύσου τον εαυτό σου. [1]
Ο Σωκράτης συστήνει το ‘’ Γνώθι σαυτόν’’ και βάζει πλέον ως θεμέλιο, πριν από κάθε άλλη προτροπή: Χωρίς αυτογνωσία, η εμπιστοσύνη στον εαυτό μένει μετέωρη. [1α]
Ο Nietzsche: Δημιούργησε τον εαυτό σου και μη ζήσεις ως αντίγραφο. [2]
Ο Ωνάσης: Αναζήτησε ευκαιρίες εκεί όπου οι άλλοι βλέπουν περιορισμούς και δημιούργησε νέους δρόμους. [3-5]
Ο Kiyosaki: Μην εξαρτάς ολόκληρη την οικονομική σου ζωή από έναν μισθό. Μάθε να δημιουργείς και να κατέχεις περιουσιακά στοιχεία που παράγουν εισόδημα. [6-8]
Ο Steve Jobs: Μη θεωρείς ότι η ζωή σου πρέπει να ακολουθήσει το σχέδιο που σου παρέδωσαν οι άλλοι. [9]
Η Madam C. J. Walker: Όταν οι ευκαιρίες είναι περιορισμένες, προσπάθησε να δημιουργήσεις τις δικές σου. [10,11]
Ο Καβάφης: Αν δεν μπορείς να κάνεις τη ζωή σου όπως θέλεις, τουλάχιστον μην την εξευτελίζεις κυνηγώντας την αποδοχή ενός κόσμου που δεν αξίζει να την καθορίζει. [12,13]
Και η Καινή Διαθήκη προσθέτει το αποφασιστικό τελευταίο βήμα: Μην κάνεις το τραπέζι σου θρόνο· κάν’ το χώρο προσφοράς. [14]
Γιατί υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα στον άνθρωπο που λέει: «Δεν με άφησαν να καθίσω, γι’ αυτό θα φτιάξω ένα τραπέζι όπου θα κάθομαι μόνο εγώ» και στον άνθρωπο που λέει: «Δεν με άφησαν να καθίσω. Θα φτιάξω ένα τραπέζι όπου θα υπάρχει χώρος και για άλλους.»
Ο δεύτερος έχει καταλάβει κάτι βαθύτερο. Δεν χρειάζεται να νικήσει αυτούς που τον απέκλεισαν, ούτε να τους εκδικηθεί, ούτε καν να τους πείσει ότι έκαναν λάθος. Αρκεί να δημιουργήσει κάτι που έχει αξία. Και όταν το δημιουργήσει, δεν πρέπει να ξεχάσει την εποχή που δεν είχε θέση. Γιατί τότε θα ξέρει ακριβώς τι σημαίνει να προσφέρεις μια θέση σε κάποιον άλλον.
Ίσως λοιπόν η αρχική φράση να χρειάζεται μια τελευταία προσθήκη:
Μη ζητιανεύεις για μια θέση, όταν μπορείς να φτιάξεις μόνος σου το τραπέζι σου. Μην πουλάς την αξιοπρέπειά σου για μια καρέκλα. Μην εξευτελίζεις τη ζωή σου για να σε αποδεχθούν άνθρωποι που δεν σε εκτιμούν. Και όταν τελικά αποκτήσεις τη δύναμη να φτιάξεις το δικό σου τραπέζι, κάν’ το αρκετά μεγάλο ώστε να υπάρχει θέση και για εκείνους που κάποτε, όπως κι εσύ, έμειναν όρθιοι έξω από την πόρτα.
Τότε η αυτονομία γίνεται αξιοπρέπεια. Η αξιοπρέπεια γίνεται δημιουργία. Η δημιουργία γίνεται προσφορά. Και η επιτυχία παύει να είναι απλώς μια καλύτερη καρέκλα.
Γίνεται ένα μεγαλύτερο τραπέζι.
Βιβλιογραφική Τεκμηρίωση
- Emerson RW. Self-Reliance. In: Essays: First Series. Boston: James Munroe and Company; 1841. p.35-73.
- Nietzsche F. Ecce Homo: How One Becomes What One Is. New York: Vintage Books; 1989.
- Ίδρυμα Ωνάση. Αριστοτέλης Ωνάσης [Internet]. Αθήνα: Ίδρυμα Ωνάση. Ίδρυμα Ωνάση — Αριστοτέλης Ωνάσης
- Harlaftis G. Merchant to Shipowner: Aristotle Onassis from Buenos Aires to London and New York, 1923–1946. In: Creating Global Shipping: Aristotle Onassis, the Vagliano Brothers, and the Business of Shipping, c.1820–1970. Cambridge: Cambridge University Press; 2019. p.147-171.
- Harlaftis G. Innovation in Global Shipping: The Onassis Business, 1946–1975. In: Creating Global Shipping: Aristotle Onassis, the Vagliano Brothers, and the Business of Shipping, c.1820–1970. Cambridge: Cambridge University Press; 2019. p.231-262.
- Kiyosaki RT. Rich Dad Poor Dad. Scottsdale, AZ: Plata Publishing; 1997.
- Rich Dad. Our Philosophy: The Keys to Financial Freedom [Internet]. Scottsdale, AZ: Rich Dad.
- Rich Dad. How to Achieve Financial Independence [Internet]. Scottsdale, AZ: Rich Dad; 2024.
- Stanford University. Steve Jobs’ 2005 Stanford commencement address [Internet]. Stanford, CA: Stanford University; 2005.
- National Postal Museum. Madam C.J. Walker: Entrepreneur [Internet]. Washington, DC: Smithsonian Institution.
- National Park Service. Two American Entrepreneurs: Madam C.J. Walker and J.C. Penney [Internet]. Washington, DC: US Department of the Interior.
- Καβάφης ΚΠ. Ποιήματα Α΄ (1896-1918). Επιμ. ΓΠ Σαββίδης. Αθήνα: Ίκαρος; 1963. Το «Όσο μπορείς» ανήκει στα ποιήματα του 1913.
- Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. Κωνσταντίνος Π. Καβάφης: Όσο μπορείς [Internet]. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας.
- Η Καινή Διαθήκη. 4η έκδ. Αθήνα: Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος; 1997. 508 σ. ISBN 978-960-315-051-0. Λουκ. 14:7-11, 14:15-24· Ματθ. 20:25-28.
Σημείωση: Το παρόν επιστημονικό άρθρο γράφτηκε για λόγους ενημέρωσης των ιατρών και των λοιπών επιστημόνων υγείας και δεν αποτελεί μέσο διάγνωσης ή αντιμετώπισης ή πρόληψης ασθενειών, ούτε αποτελεί ιατρική συμβουλή για ασθενείς, από τον συγγραφέα ή τους συγγραφείς του άρθρου.
Την ευθύνη της διάγνωσης, θεραπείας και πρόληψης των ασθενειών τις έχει μόνον ο θεράπων ιατρός του κάθε ασθενούς, αφού πρώτα κάνει προσεκτικά ακριβή διάγνωση.
Γιαυτό συνιστάται η αποφυγή της αυθαίρετης εφαρμογής ιατρικών πληροφοριών από μη ιατρούς. Τα συμπληρώματα διατροφής δεν είναι φάρμακα, αλλά μπορεί να χορηγούνται συμπληρωματικά, χωρίς να παραιτούνται οι ασθενείς από τις αποδεκτές υπό της ιατρικής επιστήμης θεραπείες ή θεραπευτικές τεχνικές και μεθόδους, που γίνονται, όταν χρειάζονται, υπό ιατρική καθοδήγηση, παρακολούθηση και ευθύνη. Οι παρατιθέμενες διαφημίσεις εξυπηρετούν της δαπάνες συντήρησης της παρούσας ιστοσελίδας Το παρόν άρθρο προστατεύεται από το Νόμο 2121/1993 και 4481/2017 για την πνευματική ιδιοκτησία. Η ολική ή μερική αντιγραφή του παρόντος επιστημονικού άρθρου χωρίς τη γραπτή έγκριση του Δρ Δημητρίου Ν. Γκέλη θεωρείται κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας και διώκεται βάσει της νομοθεσίας.